Accueil du site> Culture> Culture et identité
Entretien avec Firmin Viry
31 juillet 2007
Dimanche 5 août, à partir de 14 heures, le Sakifo va vibrer au son du pur maloya tradition. Dernier des grands anciens, Firmin Viry et sa troupe familiale sont l’incarnation du combat pour le maloya, une musique ayant survécu dans la clandestinité. Aujourd’hui, cette musique est l’âme de notre île, d’une île riche en émotions. Pour sa première prestation au Sakifo, le doyen sera accompagné de 9 musiciens indiens du “Laya Orchestra” avec qui il a travaillé pour son dernier album. “Mémwar In Pèp” s’inscrit dans cette démarche de sauvegarde du patrimoine qui a toujours guidé Firmin Viry. Mais, désormais, le doyen a envie d’aller aux racines de sa culture. A l’image du peuple réunionnais, du sang africain et malabar coule dans ses veines. Rencontre avec ce personnage, véritable acteur de l’histoire réunionnaise.

Firmin Viry sera sur la scène du Massalé le dimanche 5 aôut. (photo d’archives MM)

C’est votre première prestation au Sakifo Festival, qu’est-ce qui vous a poussé à participer à l’événement ?
Lorganizatèr la invit anou. Alor, moin la pans noré té valab fé "la dernière" dann Massalé avèk bann mizisien i sort dann l’Inde.
Pou dir aou, sé zot mèm la pran kontak avèk bann z’indien. Pou mon par, mi konpran pa z’ot langaz. Bien sir, nou va zoué bann shanson mon dèrnié l’albom, mé nou va zoué d’ot galman.
Justement, votre dernier album “Mémwar In Pèp” est un retour à vos racines indiennes ?
Comment s’est fait la rencontre avec ces musiciens indiens ?
Oui, mon granmèr té i sort Lafrik épi mon granpèr téi sort Calcutta. Moin la touzour èm rolizion bann z’indien. Lané 1992, moin la trouv in mizisien indien la vni fé l’éssé issi. Kant dann in kabar li la antann amoin apré shante "Valet, valet", shanson-la la ral ali toutsuit. Nou la koz-koz ansanm in bon pé. Aprésa, li la dmann amoin si li pé zoué morso la dann l’Inde, épi moin la aksépté.
Lané 1994, bann mizisien-la la arvni pou donn in bann konsèr Palaxa, épi Létan Salé, é moin la zoué sanm zot. Tèr-la, moin la trouv d’ot mizisien galman. Nou la pa pèrd kontak.
Épi kan moin la dmann azot si moin lavé moiyin fé in lalbome dann l’Inde, zot lété dakor toutsuit. Nou la parti la-ba kinz zour, moin la shant mon romans, épi banna la akonpagné. Sa la done "Mémwar In Pèp". Mi pans i fo pa oubli son rasine, son kiltir bann famiye la lèss konm éritaz. Dann mon dèrnié lalbome, mi mark mon réspé pou la mémoir mon bann zansète. I fo pa lèss perd la tradission.
Le maloya occupe une petite place dans ce Festival. Y a-t-il une nouvelle génération de maloya ? La relève est-elle présente ?
Lé vré dann in manifèstassion komansa, maloya i pèrd-pèrd in pé solmann, la rolèv lé la. Soman, sa in maloya modèrn pou gingn voiyaz in pé. Néna inndé pti group jènn z’amatèr i sèye, soman zot i rèss in pé dann z’ot koin, akoz zot i prétan pa i komand azot. Lèr mi roganiz kabar issi (dann mon kour), nana plin pti group z’amatèr i vien. Dizon, mi fé in pé kabar èk bann marmay.
Qu’est-ce qui a changé par rapport à votre maloya ?
Koméla, na pi lo pur tradission maloya. Maloya, sa in manièr viv. Kan i shante, kan ou antann roulèr, out kèr i bate for, ou gingn kap-kap, i tir out doulèr. Sa mèm nout médikaman.
Nout bann famy lété zésklav, zot lété anshéné, soman zot la kass zot shinn pou artrouv z’ot libèrté. Mé zordi, nou l’apré artonm dann lésklavaz, lésklavaz modèrn. Sa i travay nout morale, é moin lé pa dakor. Zordi, larzan i komann tout, sa la pa bon. I zoué pa maloya pou gingn larzan. Maloya, sa in konésans nout famy la lèss pou nou, épi ni doi kontinié so tradission, pou rokonète nout rasine.
Quelle est l’actualité de Firmin Viry ?
Moin la pou sèy négosié in pé partou pou fé in l’albome pou arvi dsi nout rasine lafrik, bann tradission popilèr afrikène. Donk, va prépar sa dousman-dousman.
I fo galman mi prépar amoin pou féstival kréol lil Rodrig. Sa i éspas 29 novanm.
15 désanm, mi roganiz mon kabar tradissionèl avèk bon pé bann zènn.
Épi, nana in nafèr, sa lé dann fon mon kèr, sé fé in livr. Tout travay moin la fé, mèm si ladministrassion la mète zanbèk, la prèv lé la, mi èm pa la mansonzri, donk moin la anvi rakont mon bann konba. I fo mi ékri sa pou bann zénérassion i vien. Sa in travay la mémoir i fo fèr, épi i fodré fé sa an vitès.
Pou koméla, moin nana rienk lidé mé moin napi vin, sansa trant an. Moin la bézoin rakont mon bann konba dann la politik, épi dann la kiltir dann tan nou té forsé kashèt pou shant maloya.
73 an dsi mon tèt, mon prinsip sé k’i fo touzour réspàk demoun, bann pti, bann jènn, bann vié, tout de moun. Épi zordi, sé lo mansonz épi biznèss l’apré ruine bann nouvo zénérassion.
Tout sak i sort déor, i fo ashté, mé la kiltir, nout kiltir, sa la poin pou ashté, sa lé dan nou.
Propos recueillis par Sophie Périabe
Traduction : Georges Gauvin
© Copyright 5 mai 1944-2012 Témoignages | Tous droits réservés.
La reproduction, même partielle, des contenus des pages de ce site sans accord préalable est strictement interdite (les citations sont autorisées par le droit français pour commentaires et critiques, tant que ceux-ci y sont strictement concomitants et que sont précisés l’auteur original et le lien Internet vers la page source).