Témoignages

« Si wi koné lo bransh mwin mi koné lo rassine ! »

Justin — 2025-12-26T22:50:00Z

Mézami zordi ni anparl in drol zafèr pars néna pa l'èr mé kozman-la i poz in rapor d'fors rante dë moune é défoi mi antan mèm i di : « si wi koné lo flèr, mwin mi koné lo frui ! » é sa ossi sé in konkiranss pozé rant dë pèrssone.

Romark azot bien kan i di, wi koné lo bransh mwin mi koné lo rassine, ni oi bien kèl lé pli inportan pars sé lo rassine an fin d'konte k'i porte lo pyé épi lo bransh bien antandi.Donk sa i vé dir mi koné myé k'ou lo zafèr ni anparl. Kan i parl lo flèr é lo frui zot i konpran bien lo bi d'lo plante sé lo frui kan li done lo frui.

Alor pou kossa demoune i di sa ?Mi panss i di sa pou dress kabaré dovan in lopozan pars konm i di, i fo pa pran amwin pou in mang atèr é sa sé galman pou in moune afirm li la pa tyé kouyon pou prann son plass.

Alé ! Mi kite azot rofléshir in pé dsi lo bann kozman i vien dann mon tète zordi é ni retrouv pli dvan sipétadyé.

« Bondyé i ofèr son paradi, lo dyab i ofèr son lanfèr ! »

Justin — 2025-07-31T23:30:00Z

Mi panss lé konmsa dan la vi :Si wi ofèr kékshoz, wi ofèr sak ou néna é la plipar d'tan sé kékshoz ou lé atashé avèk. Kissoi Bondyé avèk son paradi ! kissoi Grandyab avèk son lanfèr.

Bon n'afèr ? Mové zafèr ? A ! k'lé difissil kado in moune kékshoz li apréssyé. Pars si mi done sak mi apréssyé lo myé, mwin lé pa sir la pèrsone i rossoi lo kado va apréssyé galman. In pé i di i vo myé konète lo gou la pèrsone. Dé foi wi kroi konète é wi koné pa.Tiute sorte fasson log ou sa i shanj dan la vi.

Dann lo ka Bondyé avèk lo Dyab lo shoi lé fassil mé néna dé shoi pli difissil pou fèr é karé man in possib si wi komanss rofléshir ? Sak la réfléshi sé sak la invante in sistèm rovante bann kado pars sa in siostèm i règ bonpé problèm.

Alé ! mi kite azot rofléshir la dsi é ni retroiv pli dvan, sipétadyé.

« Léfé i fé dsi mwin lé konm lo dsi fèye sonz ! »

Justin — 2025-07-30T23:30:00Z

Mézami, mi panss zot i koné fèye sonz épi la fasson delo i koul la dsi-si lé vré k'i pé pa bingn san mouyé lé pa lo ka pou fèye sonz : aroz ali si zot i vé, fé tonm la plui dsi li, rézilta : li lé sèk san tardé.. Sa lé vré galman pou la plime kanar.

Mé si ni rovien dsi fèye sonz ni oi mèm si ni rode mouye ali, li lé sèk si tèlman néna in léspèss vèrni dsi li é vèrni-la i anpèsh lo fèye mouyé. Ni pé dir fèye sonz lé inpèrméab sak i fé k'zot lé zamé mouyé.

Astèr nou lé dann in provèrb é provèrb-la i vé dir ou la bo éssèye fèr amwin di tor,fé mal amwin, mé wi fé pa mwin arien. Ni sho, ni fré sé lo rézilta é mi kite azot roflèshir si zot i vé é ni retroouv pli dvan, sipétadyé.

« Fèrblan vide i fé bonpé dézord. »

Justin — 2025-07-29T23:30:00Z

Mézami si bann zanssien i koné fèrblan bann nouvèl zénérassion i koné pa.Poitan lété in réssipyan bien itil pou toute demoune téi viv dann la kanpagn. Pou alé rode delo sé fèrblan nou l'avé bézwin ! Pou fé kui manzé koshon sé fèrblan nou téi ansèrv !transporte manzé sal pou zanimo sé dann fèrblan galman !

Pou la késtyonn dézorde fèrblan plin téi fé pa ditou ziss in pti koulouk-koulouk pou bien amontr li lé plin. Si li lé vide, lé pa lo mèm zafèr pars i antan ali d'lwin mi pé dir azot si tèlman téi antann myé bann jenn fiy kan i sava rode delo plito ké kan zot i rovien avèk zot fèrblan plin. Anpliss avèk fèrblan vide wi pé kozé, mé avèk fèrblan plin zéro kalbass.

Astèr si ni obliye in pé la késtyonn fèrblan é si ni mazine la vi an sossyété mwin lé sir zot lé fine romarké souvan défoi i antan lo mèm moune apré kozé. Pa tèlman pou sak zot néna d'bien pou dir, mé pars zot i vé konfisk lo krashoir é toultan parlé, toultan parlé. Pou di kwé ?Défoi pou pa di arien k'lé intéréssan sof a fèr lintèrèssan.

Alé ! Mi kite azot rofléshir la dsi é ni retrouv pli dvan, sipétadyé.

« De moune i trape par la lang ! »

Justin — 2025-07-28T23:30:00Z

Mi koné in patoi i di konmsa : « Bèf i trape par la korde, demoune i trape par la lang ! »- in pé i di mèm « bèf i trape par son korn ». Fé zot shoi si zot i vé, antouléka sak i fo ni rotien sé k'lo moune i trape par la lang, é la lang i sèrv a kozé : noute pwin for mé noute pwin fèb an mèm tan.

Si zot i rapèl bann zistoir Esope, lé késtyonn lang ladan. Esope lété zésklav mé in zésklav savan é son mète la dmann ali pou fèr in manzé. In zour avèk lo méyèr zafèr k'néna é li la fé kui la lang. Zour d'apré la di ali fé kuir lo pli mové zafèr k'néna li la fé kui la lang. Sa i vé dir la lang sé lo méyèr zafèr é lo pir an mèm tan.

Dann kozman kréol néna plizyèr kozman dsi la lang konm par égzanp la lang i vann in pèp, la lang i trayi in famiye é si ou la fé kékshoz i fo méfyé aou an promyé oute prop lang pars souvan dé foi ou lé pa mète de sa… In sogré partazé avèk in ote pèrssone sé pi in sogré.

Alé ! Mi kite azot rofléshir la dsi é ni retrouv pli dvan, sipétadyé.

« Poilon la di : marmite lé noir ! »

Justin — 2025-07-27T23:30:00Z

Mi koné pa si zot i koné kozman-la osinonsa si zot i ansèrv sa dann zot diskission, épi dann zot paroli. Pétète zot i koné d'ote kozman konm : bilinbi la di mang lé èg… Zot i oi bien sa sé in manyèr pou lé z'inn krétik lé zot é souvan dé foi néna a rodir.

Pars o-fon si marmite lé noir, poilon lé pa blan non pli, si marmite lé pa prop, poilon galman lé pa prop non pli. Tanka listoir rante bilinbi épi mang ni koné bien lékèl lé pli èg ké l'ote pars ni koné bien l'inn é l'ote.

Alé ! mi kite azot rofléshitr bla dsi é ni retriouv pli dvan sipétadyé.

« Avan l'èr la pa l'èr, apré l'èr lé pi l'èr ! »

Justin — 2025-07-25T23:30:00Z

Mézami kozman mwin la marke an-o la, sirésèrtin sa in kozman in bonpé d'moune i koné épi i ansèrv mé lé kant mèm drol antann anou anparl sa alé oir si néna kékshoz ni réspèke pa souvan sé l'èr.

Par égzanp kan i parl lantèrman pandan lontan mwin la antann dir katrèr pou sinkèr é mi fé romarke azot rante lo dé limite néna kant mèm in èr d'tan… Mé lé vré pandan lontan nou l'avé pwin in linstriman pou indike anou l'èr k'i lé alor la pa noute fote si nou téi ariv tro bonèr sansa tro tar...

Astèr dann bann rényon piblik mwin la touzour vi azot komanss an rotar.Mèm bann rényon dann komité Téodil i komanss avèk in toléranss i apèl sa « lo kar d'èr kréol » épi lo moune inportan i ariv touzour apré l'èr mèm si li baz dsinoute provèrb ékri an-o la.

Alé ! Mi invite azot pou rofléshir la dsi éni retrouv pli dvan, sipétadyé.

« Sa la pa dmoune issi, sa dmoune déor ! »

Justin — 2025-07-24T23:30:00Z

Mézami,médam zé méssyé, la sossyété souvan défoi issi konm ayèr le moune i fé la diféranss rante demoune issi épi demoune déor. Mi di pa toulmoune i fé in distinkssion konmsa, mé i ariv kante mèm.

Lé vré lé pa toulmoune i yèm pa zétranzé, mé néna kante mèm demoune dann so ka-la ; dann la lang bann franssé néna in mo pou di demoune konmsa bann zénofob.mé kan i di sa, mi trouv sa lé pa tro loin lo ladzèktif « rassist » é la pa in bon prinssip de vi dan noute sossyété.

A park'sa wi pé ète fyèr sak wi lé sirtou si sa i amene aou a lite pou la libérassion oute pèp épi banir in réjime kolonyal.

Alé ! Mi kite azot rofléshir la dsi é ni retrouv pli dvan, sipétadyé.

« Agarde sa koman l'apré fé son galan ! »

Justin — 2025-07-23T23:30:00Z

Médam zé Méssyé, la sossyété, sirésèrtin zot i koné kozman-la é kossa lo mo » galan i vé dir ». Pou zot sa sé in kalité sansa in défo ? Mi panss sa sé in kalité mé li pézète galman in défo konm i di si i fors in pé lo tré.

Pars la késtyon lé la : si ou lé galan natirèlman, é si wi fé sa normalman, lé possib demoune va apréssyé aou sirtou si oute galantri lé pli pré d'la politèss ké d'la galantri pou vréman.Sirtou dépass pa lé borne é i fo pa oute galantri i pé rossanm in manke réspé épi atir aou bann z'annui wi vé pa konète.

Anfin, mi kite azot ziz zot prop konportman é ni rotrouv pli dvan, sipétadyé.

« Marmaye i kass lo kan dan la kour. »

Justin — 2025-07-22T23:30:00Z

Médam zé méssyé, la sossyété, mi rapèl, étan marmaye, nou téi kass lo kan pou zoué balon dan la kour. An fète, bann marmaye i fé dë kan pou zoué inn konte l'ote dan la kour lékol an atandan la klosh i sone pou rante dan la klass.

Mi rapèl dann tan-la téi nonm dë kapitène épizapré i kass lo kan : shak kapitène i fé son lékip in zouar apré l'ote, tèl fasson néna dë lékip égal forss, pou zoué inn konte l'ote. Normal nou téi koné bien rantre nou donk lété pa riské gingn dë lékip dézékilibré.

Sé konmsa ké nou téi zoué dann tan é sa lété lo méyèr manyèr pou in bon parti d'balon dann la kour lékol boi d'nèf Sin-Dni… Tanka lo balon défoi lété in balon an karoutchou, défoi in boule papyé bien damé, mèm mwin la vi balon avèk la blade koshon.

Alé mi kite azot avèk zot souvnir é ni retrouv pli dvan sipétadyé.

NB :blade koshon ? Sé la vessie koshon téi pèrmète zoué balon in foi rante-rante kan dann vilaz in moune téi tyé in koshon.