L’urgence de se mobiliser pour éviter la ruine des Réunionnais dans la mondialisation
12 juin, parAPE UE-Afoa : Après la clôture des négociations entre l’UE et les pays voisins
28 mars 2008

La Rénion i viv son tan. Nou lé an dëmil-vinnsink. Anfin, nout péi la pran son lavnir an min. Astèr, lï fé par lï mèm. La sosiété la frédi, kom la tanpératïr la tèr dayër. Polo navé pa tor, Al Gore navé rézon, soman demoun la préfèr okïp larjan. Larjan ! La Rénion nana son moné, dépïk bann gran moné la déboul dann kanal. Astèr, i koz shinoi, zindien, zarab, malgash. Majine azot, Madagascar i tonm le sétièm puisanss la tèr èk son soisant-dë milion zabitan i travay po lï. Lërop la kass an pay. Bann vié koloni La France la préfèr shap le may, é profit lindépandanss èk le soutien La Shine. Nout péi anparmi. In million rénioné. No problem dann paradi fiskal ! Anfinnkont, nou tonm kom in péi modern, in ti péi modèl, i vann son natïr, son listoir, son tèknoloji. Rico, lï préfèr roul an 102, lï aranj lï mèm. La natïr lé opré son kaz, lao Boi-d-Nèf. Listoir son fami, lï koné.
I gingn pï fé in santié, inn rïèl, in shemin, in pant leskalié, in boulvar non plï, san bït desï in siflèt-an-kostar. An vélo, a-pié, an moto, sï sheval, dann loto, dann lélikoptèr, partou nana la loi. Dépï 2016, dat lindépandans nout péi, la jandarmeri la rant an France kome tout son larmé bazé lontan La Rénion. Astèr, sé la poliss é Larmé nasional i komann. Rico la pass son troi zan obligatoir kom toulmonn. Soman, lï la koul sa dann fénoir, in kasho inn port. Rico la di lï sèrv pa persone, lï tap pa persone, lï vë pa anserv in fïzi. Son moman la bézoin in zanfan i ral son piosh, i vann légïm. La pa sat i pèt pétar partou. O jujman, banna la ésèy défann larlik son fami. Akoz i vo mié lï rèss koté son moman. Mé Rico té bati po fé larmé.
« Si lï vé pa fé son tan larmé, lï va atann troi zan dann fénoir » la di le juj militèr.
Ala pokosa Rico i vienbou pï, kit son moman alé. Le tan lï la pass troi zan lazol, son moman la travay kom bëf moka, la ral son mizèr lï tousèl. Lé « tripé », Sully, Natacha é Emilien, navé rienk uit an, Michel rienk diss. Zot té done la min, soman navé poin la forss fé avanss la fami, an-plïss navé lékol. Marmay, té plïto sï son bra. E lï Rico, lï té dor an prizon. Ala pokosa lï vienbou pa konprann akfèr son moman i soutien le viss nana dan la tèt Michel. « Viv an rénioné modèrn, sé sat lï vë. Soman, lï majine ousa lï sort, é kisa n’ankor dérièr » Rico i panss desï son 102.
...
« Poliss nasional, kontrol papié. Etinn out skoutèr siouplé, le tan le kontrol. I roul ankor in 102 komsa ? é d’épok siouplé ! »
Rico i tann son bann papié. E lï réponn « moto là la jamé fé ont amoin. Mèm sï lï préfèr ogard la mèr po roul daplon. In pé difisil po monté, sinon sava ».
« lé bon, roul aou » i di le polisié, in gran golèt papay, téi doi fé dan lé in-mèt-katrovin-dizuit, si té pa dë-mèt, mé mèg kom le doi le frèr Grétèl.
Le 102 i déboul sï l’boulvar sïd. Lï la pokor dépass le tunèl Vergès dann kartié Vauban, mé lï lé présé poz in kou son tèt sï koté lé ranp La Montane, par an-ho lé kanon, zièt la vil d’in zié anlèr, gèt alï po fane la kolèr. Le soir lé plï joli po regardé. Rico nana son koin po louksir la Grann-Vil Loséan Indien, son gran por, son bann "kaz-i-didig-niaz", la katédral dann la lïmièr son néon, la méri, épisa le palé prézidansièl - lansien Caserne Lambert - é le jardin d’la Redoute. D’isi, lï voi mèm la Gar le Trin. La grann Moské, dan le karé pavé, i dévoil ziss le koko son minaré. Soman, là lé ziss ïne èr laprémidi, san lïmièr. Son kolèr la fané. Soman la fin la po moukat alï. Rico i désann Barashoi, koté le Por Sinn-Ni, é son gran gar Tram-Trin. Lï vë sink boushon, é inn dodo. Lï komanss travay sèt èr le soir dann linprimri, Journal Le Pëp.
...
« Rienk sèt èr po komanss travay, kosa mi sar fé pandan se tan là ? Marsh dann Pol Oséan ? Gèt bann poupèt rouj roul zot kuir désï Maréshal Leclerc ? Mi sar pa rèss devan bar shinoi » Rico i majine.
Parlfèt, lï déboul dann Gran Marshé. Tou lé zaprémidi, nana in lanbianss èk bann marionèt, shé Pa Georges. Kan lï lété pti, son papa té amèn alï voir zistoir Tanguy é Tanguèt. Ziskalër, lï pë ankor voir lé dë marionèt kaniar i batbatt desï volër, mantër, lakaparër, politikër. La Rénion, lï avanss dan l’tan. Mé lï la anfin konpri i fo gard vivan le patrimoine, son kiltïr. Pa Georges osi la konpri. Son ti téât marionèt i débord pa, mé nana toujour détroi moun i vien vèy lavantïr dë konpèr là. Apré, le merkredi é le samdi, marmay i vien par paké èk zot moman, zot papa, voir dawar le dernié marionétiss La Rénion.
Rico i poz son 102 sï son kal, koté shé Jean-Marc le ti restoran tipik, é lï vir dan le premié lalé, sat lontan navé in bonpé zobjé tradisionèl malgash é bann pèrl i sort Lil Rouj. Astër, na rienk bann tizanër desï la plass, i vann aou tout kalité boi, zèrb, rasine, poud, é posion déjà préparé, po artrouv la santé, la forss, tir mal o vant, pèrd in pë le poi. Parfoi, ou pë mèm gingn inn pass kont bann doulër. O-fon lalé là, nana le téât shé Pa Georges. Zordi, nana dë spéktak. I komanss par Tanguy é Tanguèt, aprésa nana zistoir Roujèt, in poison i èm pa delo.
Extrait inédit de “Maron”, roman en créole de Babou B’Jalah
Appel du 1er avril
Emmanuel Lemagnen a lancé dans notre édition du 27 mars 2008, un appel solennel aux lecteurs de Témoignages, et à tous les autres, enfants, jeunes, adultes, réunionnais ou touristes, etc.
Pour fêter dignement le 1er avril -ce jour du poisson du même nom- que chacun et tous envoient des dessins de bocal et de poissons en tous genres.
Les contributions sont attendues avant le 31 mars (cachet de la poste faisant foi) pour publication dans le numéro du 1er avril de Témoignages.
À envoyer à : APPEL DU 1ER AVRIL, TÉMOIGNAGES, 6 rue du Général Émile Rolland BP 1016 97828 Le Port Cedex
Ou à l’adresse courriel : [email protected]
Ou encore par fax : 0262 55 21 29
APE UE-Afoa : Après la clôture des négociations entre l’UE et les pays voisins
Mi koné pa kossa zot i panss kan zot lé an parmi. Mi oi bien zot i rogard lé z ‘inn épi lé zot. Mi oi bien tazantan sa i di azot kékshoz. Tète-la (…)
In kozman pou la rout
Malgré l’argent abondant transféré par la France : il manque plus de 50000 logements sociaux
Conseil communautaire du 10 juin 2026
Mobilisation de l’intersyndicale
Au lieu de reproduire la France, les Réunionnais devraient s’inspirer de Madagascar
Retour sur le séminaire organisé par la Section PCR de Saint-Denis
Conséquence de la crise et de la pénurie de logements sociaux
Condoléances du Parti Communiste Réunionnais
Face aux difficultés de trésorerie à cause des retards de paiement
À la veille de la manifestation organisée par des élus devant la préfecture