Na in l’éksprésyon k’i di konmsa, bann voiyan lé o-vèr, sansa bann voiyan lé o-rouz. Kan zot lé o-vèr, an prinsip, lé shoz i marsh konm k’i fo. Kan zot lé o-rouz, lé shoz i marsh pa bien konm k’i fo. Si ni rogard la sityasion La Rényon, nou va di, in bonpé voiyan lé o-rouz. Mi sava pa ardi kèl voiyan lé o-rouz, mé si zot i lir in pé zournal, sanm pou moin, zot i doi konèt.

Si ni rogard solman l’aktyalité, san alé rod tro loin, ni antan partou demoun apré di la vi lé tro shèr, épi demoun na poin travay. Ala dé voiyan lé dann rouz. Mi pé di la vi lé tro shèr pars demoun na poin l’arzan an konsékans. Pars si demoun nana in bonpé l’arzan, zot i soufèr pa tro la vi shèr. Mé sa i vé pa dir la vi lé pa shèr, sirtou si in bann spékilatèr i fé gro-gro bénéfis dsi nout tèt. In l’égzanp, i paré i ashèt zinzanm par-la dé éro lo kilo Madagascar pou arvann dis éro La Rényon. Shanj mon nom si i apèl pa sa la spékilasyon.

Antansion, si la vi lé shèr, voiyan lé dann rouz pou bann konsomatèr, mé li lé o-vèr pou la grann distribisyon. Inn i plèr é l’ot i ri. Inn i priyèr bondyé pou so tan-la i fini. L’ot i priyèr bondyé pou oir lo tan kontinyé. Parèy pou bann moun nana kamion épi loto, é pou bann pétrolyé. L’ésans lé shèr, bann konsomatèr i tir la lang pars voiyan lé rouz pou zot. An kontrèr, bann pétrolyé i ri pars pou zot, l’arzan i rant é lo voiyan lé o-vèr pou zot.

Sa sé pou dir, i fo pa ni obli dan la sosyété nana, konm i di, in bann kontradiksyon. Sak i fo, sé in l’ékilib, é pa in gran dézékilib. Alon apèl sa la zistis, mé la zistis, sé in konba.

Justin