Alon koz in kou dsi l’afranshisman bann zésklav. Pars, dann tan l’ésklavaz, té posib pou in zésklav artrouv son libèrté. Mi pans zot i koné listoir Gran Mèr Kala : i parétré sa té in moun té i koné géri l’moun kisoi avèk zèrbaj, kisoi avèk konprèss lo ho, kisoi ankor avèk lo bi zèrbaz. Sé konmsa k ‘in zour la fiy lo mètr la tonm malad é la pa pass loin pou èl alé arzoinn son z’ansète l’ot koté d’la vi. Lo mètr, la di granmèr kal, vi k’èl i koné soign demoun, soign son madam épizapré va donn ali son libèrté.

La nuite l’arivé é la tizanyèz la réfléshi in bon pé, la majine Bondyé pétète pa tèlman pou gingn son libèrté mé pou èl amontr lo mètr, èl osi té kapab fé dé shoz i dépass lo ordinèr ; bondyé la bien ékout aèl épi la donn aèl in manyèr pou soign fanm lo mètr. Zétoil katrèr té pankor disparète dann syèl, èl té fine alé rode la tizane épizapré èl té fine préparé pou lo métrès... Dé troi zour apré, lo fanm té fine géri épi granmèr kal té fine gingn son libèrté.

Mi sava pa anparl plis la dsi pars sak i intérès amoin zordi sé d’parl l’afranshisman. Lo vré sète la. Pars dé foi l’avé sak té fo. Kansa par ébzanp ? Kan in zésklav lé vyé é lo mètr i vé sinploman débaras dé li pars li té i ansèrv pi arien sof a donn lo zésklav manzé épi linz é tazantan in boukan pou li rès dodan... Lo kode noir, konm zot i koné i di koman i afranshi in zésklav : si li la bien aji, épi si li lé kapab dirij ali par li mèm.

Lo mètr i doi donn son zésklav in karo la tèr pou planté épi pou mont in boukan par dsi. Biensir, la plipar d’tan i donn lo zésklav in karo la tèr in pé loin loin épi la pa in tèr fèrtil pars la plipar d’tan li pran posésyon in karo d’rosh é pa in karo la tèr fèrtil. Mélo zésklav, souvan dé foi, la nyabou mète son tèr an valèr, vann désèrtin produi épi firamézir ahrandi son karo.

Alé, mi arète la pou somenn isi mé lé posib a konté d’lindi mi fé ankor inn dé modéklri dsi l’ésklavaz pars sa lé si tèlman inportan pou nout péi. Ni artrouv san tardé.