Yèr lété lo nèf moi d’out. Dat-la té i tonm lo zour la rouvèrtir la Fèt la vaniy dan la komine Sint-Sizane. Mé té i tonm galman lo zour anivèrsèr la mor Edmond Albius vi k’li lé mor dan l’opital riral Sint-Sizane lo nèf moi d’aout 1880. Edmond lété l’invantèr la fékondasyon artifisyèl la vaniy, plito l’invatèr in téknik té i pèrmèt in prodiksyon an mas bann gous la vaniy. Dépi 1980, Sint-Sizane i fé son posib pou mèt Edmond Albius an l’èr : pou komansé la mèt in plak, épizapré la fé in l’éstati. Zot i pé oir l’éstati-la zis dovan lo park loizir, si zot i anbèk dan l’ansien rout nasyonal.

Edmond lété in orfélin : kan li lé né, son momon lé mor é li la zamé koni son papa. Lété in z’ésklav pars solon lo kod noir 1723, lo z’anfan i suiv lo kondisyon son momon. Son momon té z’ésklav donk li té z’ésklav. Etan pti, li la viv dsi la propriyété Ferreol Beaumont Bellier, in moun lété pasyoné par la botanik épi l’ortikiltir. Avèk son mètr, li la aprann la botanik avèk bann mo syantifik, li l’aprann osi kiltiv bann flèr, bann léguim épi bann frui.

Lé drol, mé dann tan-la, la vaniy té in plant té i ansèrv dékorasyon. Bann savan épi bann moun bien té i kas zot tèt pou trouv in téknik fékondasyon. L’avé inn in botanist belj l’avé trouvé, mé té pa tro pratik, pars té i mèt lo tan pou fé. Lo jéni Edmond la pèrmèt ali trouv le téknik i tiliz ankor zordi. Ala vréman in moun inportan pou nou, pou nout péi, pou nout l’istoir : in vré zarboutan pou nout kultur.

Justin