Si ou i vé pa oir in n’afèr, lé sir, ou i oi pa. Kan ou i vé pa konète l’istoir out péi, lé sir, ou i lès sa dann fénoir out koko. Firamézir, dann la mémoir d’moun, sa i éfas. Aprésa, konm in pé i di, ou i ranplas par in l’istoir doudou. Touzis si la trète bann noir la égzisté. Touzis si l’avé lésklavaz dann lo péi. Touléka, lésklavaz, si l’avé dann péi Bourbon, l’avé poin arien pou oir avèk l’ésklavaz dann d’ote l’androi. I paré ziska nou n’oré konète l’ésklavaz a vizaz imin. Sé sak in pé i di. Sé sak déssèrtin i rakonte ! Sé sak in bonpé i kroi malérèzman.
L’ésklavaz a vizaz imin ? La trète la fé ossi issi, é lété ossi brital ké dann d’ote landroi, é bann mor la ansèrv gouté pou rokin shagrin, é bann fam la ansèrv bann marin konm obzé séksyèl, é nèr bèf té i déshire la po konm dann tout l’androi. L’ésklavaz a vizaz imin ? Issi ossi la aplik lo kode noir. Issi galman la aplik bann z’ésklav bann pinisyon barbar. Issi ossi la vyol bann fam, la mète demoun dann la jol, la mète lo fèr dann pyé, la mète braslé dann bra dmoun, la koup lo bra, la koup la zanm. Na poin krime kont l’imanité avèk in vizaz imin ! Sa i fo ni koné. I fo bann marmay La Rényon nana la konésans. I fo bann Rényoné i gnor pa. Pou kossa ? Pars i fo konète son l’istoir, é sak moin lé sir, bann sikatris la pankor arfèrmé pou d’bon.
Mé, la prèv l’ésklavaz vizaz imin, bann z’ésklav té i révolt pa ? Poitan si. Poitan Sin-Lé, l’ané 1811, la fé in gran révolt, la fé in gran batay. A non ? La fé solman in batay fransé-kréol kont z’anglé, é z’anglé la gagné. L’ariv d’ot shoz ! Oui, mon fra ! Oui, mon bann dalon ! L’ariv la révolt Sin-Lé, é bann kolon la pa pran pityé pou pèrsone, vinn-sink zésklav banna la koup la tète, é pli pir, sé dann la katédral Sin-Dni la déside in n’afèr konmsa... Elie, Gilles, Séverin, Benoît, Géréon... é tout lé z’ot ! L’onèr bann zésklav péi Bourbon ! Ousa zot i lé zordi ? Mi kroi, mi domann si o-moins zot l’am la fine ramassé !

Justin