Bande fabrikan d’sik l’avé in sindika é sa téi apèl « sindika band fabrikan lo sik ». Ladan l’avé sikréri d’bourbon, l’avé la sossyété Adrien Bellier, Léonus Benard, René Payet épi d’ot ankor. Bande famiy-la lété tré konu issi La Rényon… Dann nout langaz klass popilèr nou téi apèl sa bande gro pars zot l’avé gro larzan é bien antandi sa téi antan pa — d’apré sak mi rapèl — avèk bande pti.

Rante lé z’inn é lé zot l’avé touzour in ral konte kan téi ariv la sézon la koup kann épi lo bande règloman — promyé avans, dézyèm avans, règloman définitif, lalkol, lékume, lo ronm. Sanm pou mwin in an défoi apré la koup lo plantèr té pankor gingn toute son pourkoi.

Apré la konsantré, la fèrm l’izine-katorz la tonb a dë é bande sossyété sikriyèr dan tan la disparète zot tour pou lèss toute dan la min Téréos. Mé bande pti épi moiyin plantèr lé pa kontan mèm pars pou zot Téréos konm bande lansien fabrikan i fé touzour parti d’la sossyété bande razèr d’pinte.

Parèye, pa parèye ! Pa parèye, parèye.

Souvan défoi ni antande lé parèye : bande razèr d’pinte zordi lé konm bande razèr d’pinte lontan. Donk lé parèye, sof in diférans pars la prézante anou théréos konm in kopérativ plan tèr téi vien travaye an frèr avèk nou. Bande plantèr la Rényon la pans sa lété konm frèr pou zot mé par l’fète lété pa la mézon mère mé in sikirsal l’avé rouvèr dann Brésil… Final de konte, in vré kapitalis avèk in sèl rolizyon, lo profi é sa oplis i gingn oplis i vé gagné.

Konm avan ? In pé mé pa san pour san : sak avan, lo kèr té amaré avèk zot patrimoine si tèlman k’in zour la gingn fé lo mouvman Quartier français mé sète koméla li lé pa la èk sa é lé possib in zour li fèrm kèr klèr san rogré é san santiman. Si gouvèrnman i rouv pa tro bien lo kordon d’la bours… Sak i fé ké zordi la bataye bande plantèr lé romarkab pars zot néna lo kèr atashé avèk zot patrimoine é zot i konstate ké zot lé roulé par dsi roulé dan la farine.

Sorte dann poilon pou tonb dann fë ? Bin non alor. A bon ékoutèr, salu !

Justin