Sépiltir ! kosa i lé sa ? A bien rogardé dann diksyonèr i pé di an gro sa i vé dir dë z’afèr : inn dizon sé lo finérayeri [1], lo sérémoni pou fé l’antèrman, l’ot sé l’androi i mète lo kor kisoi lo tonm, kisoi lo kavo, kisoi ankor lo l’irn finérèr. An touléka, sa sé in n’afèr lé bien nésésèr si ou nana kansréti in pti pé la konsidérasyon, l’amour, lo bon souvnir pou nout défin.

Lé bien nésésèr pars i fé sa pou tout demoun, la touzour fé po tout demoun. La touzour fé ? Po tout demoun ? Mèm pou bann z’ésklav ? Malorozman la pa vré. Si d’isi d’laba, ni antan parl simtyèr zésklav, la pa in zénéralité. Dé foi mèm, bann « lib » la ékrir gouvèrnèr pou dir ali, zot i prétan pa d’ète dann mèm simitir bann z’ésklav lé antér. Dé foi, mi pans la antèr z’ésklav konm l’antèr zanimo… si lété pa batizé-in l’obligasyon lété marké dann kode noir mé lété pa toultan réspékté. Sansa si bann zésklav lété pa délaré, pars i fo pa obliy la trète bann noir apré son l’abolisyon. Kisoi ankor pou pa pèrd lo tan avèk sa, sansa pars désèrtin propriyétèr zésklav lété in bann fi d’gars akonpli.

Donk, zésklav san sépiltir, sanm pou moin, sa sé in n’afèr la pa manké mèm si in pé i déklar touzour isi La Rényon lo l’ésklavaz l’avé in vizaz imin. Dizon bann révizyonis nout listoir sa sé in ras la pankor tinn é nou la santi z’ot poi-an touléka lo poi bann médya la donn azot-kan Paul Vergès la vouli fé lo MCUR. Pou zot, zésklav lété bien nouri, bien sogné, bien konsidéré-zot téi kraz mèm séga avèk z’ot métrès ! Épi zot i di l’ésklavaz sa l’avé partou, an tou tan é mèm zordi nana sa ankor... Mi arète tèrla, pars l’éspri d’traïzon nout l’istoir sa i sévi dopi lontan shé nou, é va i kontinyé sévi.

Mi arèt tèrla, pou domann tout demoun pou an avoir in pansé pou tout nout bann défin lé mor san sépiltir. La pa ké mi kroi tro for la lézann bann z’am érant. La pa ké moin la pèr plis bann mor ké bann vivan. Mé pars ni doi mazine tout bann moun la roganiz lo péi dopi 1663, pou pèrmète anou viv isi, é mèm pou kontant nout kèr kan ni déklar La Rényon sa sé nout péi. In gran mèrsi pou tout sak z’ot désandans la trouv in plas pou mète dann simitir. In gran mèrsi pou sak zot la fé pou nout péi. In gran mèrsi pou sak lété antéré san soin, san sépiltir, pou tout sak zot osi zot la fé pou nout péi. In bone pansé pou zot galman.