Mi pans, in bonpé rantr nou i koné sak i apèl lo réshofman klimatik. Ni koné sa i pé provok in gran kantité dézord dan la natir. Nivo la mèr i pé goumanté é in bonpé péi lé riskab oir d’lo anvayi bann z’androi lé pli plate. Siklone lé riskab èt pli for dan désèrtin z’androi. Dan d’ot so kou isi, sé la séshrès k’i pé done di gaz... Mi koné in pé an parmi mon bann dalon sirman va di amoin zot lé pa la èk sa. Pars, pou zot, zot nana problèm pli sèryé ké sa é zot i konpran pa pou kosa va vni an-nuir azot èk bann problèl virtyèl. Dizon, shakinn i oi midi dsi son montr. Mé i fo kant mèm ni koné, zour an zour demoun i rann azot kont par zot mèm kèl konsékans sa i pé an avoir pou l’imanité.

Na poin lontan, moin la vi dann zournal, bann poison i vien pli pti avèk lo réshofman klimatik. Pou kosa ? Pars zot i trouv l’énèrji dan l’okijène, é oplis dolo lé sho, oplis la kantité l’oksijène dan lo i diminyé. Oplis la kantité l’oksijène dan lo i diminyé, oplis bann poison i rétrési. Oplis zot i rétrési, oplis lo poi i diminyé, é oplis lo sharjman poison i pèz moin lour. Si ou i azout èk sa sak i apèl la surpèsh, zot i pé konprann dann kèl sharivari nou l’apré mèt anou.

Dopi inn-dé zour, i komans an parl lo kafé arabika sovaz... Zot i koné, lo kafé arabika, sé sak lé lo plis méyèr, kafé robusta lé moin gouté. Zot i koné, nana kafé planté épi kafé i pous dan la foré konm dann in gran péi i apèl l’Etiopi. Kafé planté, li na moin la divèrsité, konm dan bann maryaj konsangin, é li lé moin rézistan, moin kapab vanj kont bann difikilté natirèl. Mé ala lo problèm : si lo klima i éshof pli ki anfo, lo grin kafé lé riskab èt moin gouté. Lo bann pyé kafé lé riskab pi trouv in l’androi pou bien pousé. Poitan, bann plantasyon kafé la bézoin so kafé sovaz pou ronouvèl la ras. Si na pi, sansa si na moin-an-moin, zot i konpran kosa i pé arivé. In pé i pans, la prodiksyon bon kafé arabika i pé diminyé ziska soisant pour san é pétèt plis.

Konm d’abitid, bann savan i shèrch. Moin mi pans zot va trouv in solisyon. Mé pou ki ? Pou sak nana, pa pou sak na poin, é dan l’afèr, sé bann péi pov ankor k’i sa pran dann jansiv. Konm touzour ! Plis lo mond i shanj, é oplis li lé parèy.

NB : I fo oir kosa isi nou va fé. Nou osi nana kafé. Nou osi ni boir kafé an kantité. Alor, kosa ni fé ? Inn-dé roshèrch dsi La Rényon i fré pa d’tor mi pans.

Justin