Mi koné pa si zot la gingn rogard lo lémisyon dsi la sab. Oui ! mi domann amoin pars lémisyon-la la pass par-la onz èr d’soir ziska pli tar ké ine èr di matin épi la pass dann in télé i apèl Arté. In lémisyon dsi la sab ? In drol z’afèr pou nou, pars ni koné la sab, ni koné kosa k’i ansèrv an gro, mé pou nou, la pa in matyèr présyèz. Poitan nou na tor pars, pou komansé, la sab, apré l’èr, épi lo, sé in matyèr an parmi sak lé plis ansèrvi. La i koz pa kou d’tonn, mèm pa kout milyonn tonn, mé kout milyar d’tonn, é sa shak ané.

Donk afors tiré dsi la tèr dann karyèr, dan bann rivyèr, mèm dan la mèr, i komans lo tan i vien li lé riskab ariv a manké. Sirtou ké demoun i ménaz pa li : i sava rod sa dann bra d’mèr, i sifone sa dann fon la mèr. Arzout èk sa, i blok sa déyèr in kantité baraz initil, é pou fini, i iz bann plaj. Si tèlman ké vinn-kat zil l’Indonézi la fini par disparèt kor é bien, konm i di. Si tèlman k’i rak lo fon la mèr é i vid sa vèr é sèk... An plis ké sa, la sab lé tiré ilégalman : bann mafia la sab i tir tan k’sé asé pou fé bann grat syèl konm la-ba Aboudabi, konm dann Bombay, konm dan tout vil apré pous konm shanpinyon, mèm bann zil artifisyèl l’apré fé. Oplis lé gran, oplis lo bann vaza lé kontan. Oplis lé o, oplis zot fyèrté lé dig-digé. Oplis la natir lé maltrété, é pèrsone i koné pa si in zour l’om va artouv la rézon. Mé, konm zot i koné, la tèt in pé sé bann vré kof-for, zot motèr lo profi, mèm lo sipèrprofi, é la rézon la pi.

I prétan, kan Jipitèr i vé pèrd in moun, i rotir ali la rézon, moin lé a d’mandé si la pa apré rotir la rézon tout bann gro vaza nana dsi la tèr, pou pèrd l’imanité an antyé. Si sé sa, é bin, nout lavnir lé riskab pa déboush dsi in li an pétal de roz.

NB : Sak i vé ro-oir lo lémisyon dan son lordinatèr, li pé alé dsi Arté-replay, moin lé sir sar pa in pèt tan.

Justin