Mi pans demoun La Rényon i koné Roland Garros, in l’avyatèr rényoné. Mi pans i koné galman lo ga lé né l’ané 1888 é lé désédé dann in konba aérien l’ané 1918, près dan l’ané la finisyon la guèr 1914-1918. Li té koni konm in gran ésportif, mé sirtou konm in gran lavyatèr, lo promyé la travèrs la mèr Méditérané. Dann tan-la, l’avyon té pankor modèrn konm li lé zordi, mé pou tout shoz i fo in komansman. Sé pou sa i di, Roland Garros, konm Jean Mermoz, konm Blèriot, konm d’ot ankor, sa lété in bann pyonié.
Moin la vi dann télé, in moun i rès la rivyèr la désid, li osi, travèrs la mèr Méditérané. An l’aviyon bien sir, mé in l’aviyon éspésyal avèk motèr éléktrik i rosharj an parti avèk léstrésité solèr. Pa d’dézord, pa d’polisyon, pa d’fimé, lo moun i pans li sava fé in léspèryans intérésan épi lé riskab korésponn in gran progré pou bann l’aviyon. D’apré sak moin la antann dir, sé in firm zalman la fé lo lavyon, k’i rosanm plis in planèr k’in laviyon, plis in ULM k’in gro laviyon, mé lé intérésan kant mèm.
Nout zournal la fine anparl azot in laviyon solèr i apèl olar impulse. Sa in laviyon suis sèt-la, é l’èr ki lé, li l’apré bat in gran karé dsi lo tériroir amérikin. Dan la sosyété la fé sa, nana in ga i apèl Picard, i tonm lo pti zanfan mésyé Picard la invant lo Batiscaf, in pti soumarin lé kapab alé dann fon loséan, ziska in profondèr plizyèr kilomèt.
Mèm, mi sort oir désèrtin la fine fé in drone éléktrik i sharj son batri avèk lénèrzi solèr. In drone, sé in laviyon san pilot. Li lé fé pou éspyone bann zènmi. Orozman li pé fé d’ot shoz osi, par égzanp sirvol in téritoir inondé, sansa in réjyon masakré par in tranblomann tèr ou bien in sounami. Zot i konpran, mi pans, koman sa i pé èt itil.
Pou kosa mi rakont in n’afèr konm sa ? Pars i fo ni rann anou kont, sharbon, pétrol, lénèrzi nikléèr, v’ariv lo zour nou va gingn s’an pas de sa... kansréti pou arèt in pé avèk la polisyon.

Justin