L’ané pasé, l’Eta la fé in komité i apèl Codaf pou trak désèrtin i fé la frode z’alokasyon, déklarasyon travayèr, travay blaké é tout sak i s’ansui. Finn l’ané, lo komité i fé in konférans do près pou bat tanbour dési zot bon rézilta. Kèl bon rézilta mon dyé ségnèr ? Moin lé mèm pa sir sa i sifi pou pèy lo travay lo bann Sherlock-Holms. D’apré sak moin la lir dann zournal, lo shif la frod, sé uit milyon pou La Rényon. Donk a popré dis éro pou in Rényoné ! Bann Rényoné-la, sa lé onèt koman don ?

Alon koz séryé ! La frod, sa i égzis, sa lé sir ! Mé nana gro frodèr épi pti frodèr. D’apré sak moin la tandi dir, la frod dann déklarasyon rovni, sé sa k’i kout pli shèr pou l’État, li ariv pa kal so z’afèr-la. Arienk pou la Frans, i fo kont plis sinkant milyar. Ankor mi kont pa la frod ofisyèl k’i dégrèv par la loi bann gro mazistra. Boukliyé fiskal, sa la pa in frod sa ? Z’èr siplémantèr pou kat milyar l’éro, sa la pa in n’ot, vi k’i pèy pa in grin z’inpo dési. Konm di lo kont, si i rouv robiné, dolo i koul, é sak i trouv la loi lé inzis, é bin, li kontourn la loi. Pars in loi i doi zèt zis é pa gonf lo pla sak nana bien son pourkoi é aplati la posh sak lé dann malizé késtyonn rovni.

Aprésa, in konférans do près, sé in l’okazyon pou kraz bann ti kolon, pou di ala bann moun l’otèr si i mank l’arzan dan la posh l’Éta, épi sa i kontant in bonpé d’moun i bat la lang dési bann fam sèl, dési bann travayèr o-noir, dési bann jènn dan l’oizivté. Sa lé fasil fèr épi sa i diviz Rényoné rant zot, famiy rant zot, paran épi z’anfan. L’èr-la, bann kasèr travay, bann razèr d’pint ofisyèl, bann gro-gro salèr, zot lé trankil vi k’bann ti-kolon i déshir azot rant zot konm lo shien avèk lo shat. La pa tout, mé sa i ariv, é la politik gouvèrnman lé fé pou sa.

Zis in dèrnyé mo : i paré dann péi i apèl la Koré nana in l’akadémi dénonsèr la frod. La-ba dann l’Amérik épi dann Japon, l’apré fé l’ékol konmsa. Moin lé sir, dann gouvèrnman fransé konm li lé koméla, in pé, daoir, l’apré réfléshi fé in n’afèr konm sa, in l’ékol la dénonsyasion. Aprésa, i rès ar pa bonpé pou dsann, pou ariv o-fon, késtyon la moral d’Eta.

Justin