Moin la konète La Rényon dann tan l’avé poin shomaz. Demoun té mizèr, lé vré, mé sak i apèl zordi lo shomaj al mass demoun l’avé poin pou vréman. Pli méyèr ? Pli pire ? In mové l’éguiyaz ? Sa sé in n’afèr i doi fé poz anou in bonpé késtyon. Sirtou in késtyonn fon nout parti i soulèv dopi bèlaz é botan. Ni pé poz ali konmsa : La Rényon nana ankor, sansa na pi l’avnir dann in sistèm konmsa. Nout part la soulèv késtyon-la dopi son kongrél’ané 1959. Li la arsoulèv sa l’ané 1981 kan Mitterrand l’ariv pran pouvoir. Li la aksèp la réjyonalizason mé li la mète an gard lo pouvoir dsi la rout baré k’i atann anou.

Parl pi Holland, lo roi bann sharjèr d’lo… I prétan dir mésyé Macron té i pans solman la loi té bon mé l’avé in mové l’aplikasyon. Zordi li invite anou fé konm Gribouye : par pèr la plui i mouye ali ; li jète son kor dann bassinn lo é bassinn lo zordi, sé siprime bann kontra édé. Dopi dé z’ané é dé z’ané ni baz la dsi pa solman konm amortisèr sosyal, mé galman pou fé marsh nout bann sèrvis de baz konm l’ékol, konm pou akonpagn tout bann z’aktivité sosyal. Mé zordi, gouvèrnman konm i di i shanj braké : li vé pi antann parl bann kontra édé, é li di li baz dsi lo l’abèsmann la dète nasyonal épi lo l’aktivité ékonomik biensir san toush in shové bann gro profitèr.

Isi nout sityasion lé ankor pli malizé ké la-ba, pars si l’om de baz - kolonyalis é pi néo, La Frans par l’fète-zordi lé malad, nou lé ankor pli malad késtyon nout l’ékonomi, késtyon l’anploi, késtyon la sékirité, késtyon nout l’édikasyon épi galman dsi l’avnir boushé nout bann zénès… Antansyon moin la fine dir na poin arienk nou i di dé shoz konmsa : inn i di pa i fo shanj braké, l’ot i di pa i fo shanj lozisyèl, l’insee i di pan ou lé atipik. Mi koné pa si nout tout lé vréman dakor dsi lo konstatasyon, mi pans pa nou lé mèm dakor dsi lo dyanostik pars in pé i vé pa di bann mo k’i fash an parmi lo kolonyalis épilo néo. Si ou i di pa bann-mo la sé k’ou lé pa dakor avèk nou é ké sirtou ou lé pa pou in vré pouvoir bann rényoné pou amenn anou dann shomin la résponsabilité.

Kan in n’afèr i marsh pi, i fo shanj ali. Sa nou lé dakor ! Mé shanjé oui, mé dann in bon sans ! Apovri bann pov la pa in bon shanjman ! Agrav l’ésploitasyon bann travayèr la pa bon non pli ! Gonf lo pla bann pla tro gonflé la pa in n’afèr a fèr. Kalkil bann kontra édé sinploman konm in koplas dsi in zanm de boi moin lé sir sa la pa la bone voi.