Avant-yèr o soir, moin la gard in lémisyon dann télé. Lémisyon-la té i port dsi kolonyalism é la fason lalyénasyon kolonyal la anklav la tèt nout bann zansèt épi koman zordi ankor i ral anou an aryèr. Zordi ankor ? Oui, pars lalyénasyon, sanm pou moin, sa la pa disparèt konm sa, toudinkou, konm lo dsi fèy sonz... Koman li noré disparèt sibitman, san lès la tras, san lès son sikatris dan nout pèrsonalité, dan nout lidantité. Moin lé sir, kan mi di sa, na in pé i pans zot la fine kas la kord définitivman avèk lo kolonyalism, é zot, sé d’moun lib san pour san. Alé oir !
Lé shoz i spas pa konm sa. Sa i lès son tras, sa i lès son mark, konm bann ti séon invizib, mé zot lé bien la. Pli pir, kan ou i kroi zot lé pi la, zot i sava épi zot i rovyin. Lé normal, vi ké sak i apè la natir imèn, èl lé natirèl, mé èl lé osi kiltirèl, é tout sak lé kiltirèl, sa i pèrd pa konm sa toudinkou, sa i transmèt zénérasyon an zénérasyon, kan mèm pa bokou, in pti morso pou nout avantaz dé foi, mé osi pou nout linkonvényan. In légzanp : koman nout lang kréol lé ankor vivan zordi ? Li noré pi disparèt, é mi pans lo pouvoir fransé la fé tout sak li pouvé pou fé disparèt nout kréol-la, sinploman, kan li la gnor nout lang kréol dan son lékol, pir k’sa, kan li la défann koz kréol dan lékol la Répiblik, dan ladministrasyon, dan la vi piblik. La fé tout lo pli pir posib pou tak la lang, pou anklav la tèt é pou anmar lo kèr. Mé nout pèp la rézisté, é tout nout bann kamarad lékol, sak té i rès dan la klas konm martin ki kouzi, té i koz, i koz, i koz mèm dan la kour lékol, sansa an alan rod la paye, rod do boi, tir ni gèp sansa alé pèsh poison dann basin... Donk, nout kréol la gard son vayan, é zordi lé blizé tienbo kont.
Mé na kan mèm in vyé fonn moun, vyé konm jèn, i pans ankor zordi, isi La Rényon na in sèl lang i vo la pèn kozé épi aprann, sé lo fransé. Kroi amoin, lo tan va pasé, mé so vyé fon sar là, pétèt li va dékaniy in pé, pétèt li pé arpran favèr. Zot i koné in n’afèr, moin la konèt in mésyé èk in madam, moin té i pans zot l’avé grandi dan la Frans si tèlman zot té i koz pa kréol, aryink fransé toultan. Mèm zot té i koné pa koz kréol épi zot té i konpran tré pé. In zour moin la poz azot la késtyonn savoir kèl kartyé la Frans zot té i sort, zot la di amoin zot i sort kartyé bitor Sindni. Mi pé dir azot moin té pé tonb a la ranvèrs si tèlman sa té inkroiyab pou moin. Poitan lé vré ! Mi zir dsi la tèt mon pti shyen !... Lalyénasyon kolonyal, po noir mask blan. In pé plis nou té riskab pèrd nout lang, in pé plis in pé té riskab koup ali... pas in kou la tronsonèz dodan.

 Justin