Tout fason moin na poin lorgèye pou fé in bilan, pars lo vré bilan sa i pé z’ète fé solman kan va déklass lo bann dokiman ofisyèl k’i konsèrn bononm-la. Mé, ni pé dir in n’afèr sèryé par raport lo kontinan momon l’imanité, L’Afrik, Jacques Chirac l’avé kant mèm bien di désèrtènn vérité é pa pli loin ké yèr soir moin té apré lir inn-dédéklarasyon li la fé l’ané 2001. Ala sak li la di :

« Nou la singn l’Afrique kat syèk é dmi d’ran. Aprésa nou la vol lo bann matyèr promyèr é aprésa la di : bann zafrikin sé in bann bon-a-rien. An l’onèr d’la rolizyon la détrui zot kiltir épi astèr pou fé lé shoz avèk élégans i pran zot sèrvo an donan bann bours. Aprésa lo moun i konstat lo pov péi frik son sityasion la pa briyan ditou, vi k’èl i produi pa asé d’zélite. Apré an avoir gonf zot pla, astèr, i donn léson bann z’afrikin » -in l’artik i sort dann zournal Le monde L’Afrik.

Biensir zot va dir amoin si li la fé in bon dyanostik dsi la maladi, akoz li la pa aplik lo bon solisyon : li la éfas la dète in pé péi l’afrik, mé li la pa toush lo fran Cfa i fé si tèlmann tor dann bann zansien koloni é ziska bann zil komor. Li la mète in taks dsi bann biyé l’aviyon-pou ède bann péi l’afrik vanz kont bann maladi - mé néna solman vin péi la suiv ali é lé zot la anvoye dingé. Konm i di avèk lo kèr li nora pi fèr in bonpé zafèr, mé la rézon kolonyalis la anpèsh ali fé.