L’avé in foi, lo tan Kolbèr é kwatéra...

26 novanm 2025, sanm Justin

Mézami l’avé in foi kolbèr (osinonsa colbert si zot i vé) ébin si konm mwin zot néna l’amour listoir, sirésèrtin pou zot konm pou mwin lo Kolbèr an késtyon l’avé in gran répitassion é konm kontrolèr zénéral finanss listoir ofissyèl i konsidèr ali konm in gran bononm-kaziman in gran om d’éta é nou la marsh dann trin-la ; in légzanp nout l’aliénassion kolonyal.

Ki di gran om pou nou, sé in gran om d’éta é ké la bien ménaz lintéré demoune. Poitan nou sé dmoune la koloni. Poitan la politik lo kolbèr téi sava pa dann sanss nout péi mé plito dann sanss la métropol — dann lintéré lo péi kolonizatèr… La franss.

Pou kossa mi di sa ? Pars si ni rapèl bien lo boug l’amenn in gran politik indistriyèl osinonsa pré-indistriyèl pars li la dévlop in politik manifaktir dann la métropol mé sak lété ankourazé laba lété pa issi. Mi rapèl mwin la lir dann in rovi téi apèl lo Rideau d’kane Kolbèr l’avé défann bann koloni konkiranss bann manifaktir é mi rapèl in fraz sirman mortèl pou nout l’avnir :

La koloni nora pwin lo droi fabrik kansrétéi in klou… Bann koloni téi doi fé lo komèrs bann matyèr promyèr avèk la métropol épi sar dan l’obligassion ashète bann produi manifaktiré avèk bann fabrik la métropol. Donk toute téi doizète fé pou ésploite tanpir k’i pé la koloni épi anrishir lo métropol otan k’i pé..

Té bien lo sanss lo pakt kolonyal si mi fé pa d’érèr : la koloni konm shass gardé lékonomi la métropol é sé kolbèr l’a mète sa an ’èr dann l’intéré la métropol é pa dann l’intéré lo bann koloni.

Aprésa ?

Aprésa la kontinyé toultan ké La Rényon lété koloni. Mèm la kontinyé konmsa pou toute bann koloni é pou toute sète l’ariv pli tar kan l’érop la partaz lo mond… Aprésa ! Nou la domann nout zélu d’vote la loi d’départmantalizassion. in réissite dsi son volé sossyal mé pa dsi son volé ékonomik pars i pé pa dir bann koloni franssèz té in réissite ékonomik dopi dé tan’é-dé tan ziska zordi.. Biensir ni pé pa dir sé solman la fote kolbèr mé mèm apré li la zamé romète an koz lésploitassion ékonomik. Ni pé dir zordi ankor nou lé dann pakt kolonyal é ni oi pa koman ni sava ansorte anou.

Sirtou si i rofiz anou in politik ékonomik k’i sava dann sannss k’i konvien anou ; in plan pou bann rényoné, dann lintéré bann rényoné, majiné par bann rényoné.

A bon antandèr salu !

Justin

PadportImpasse du modèle

Signaler un contenu

Inn modékri, inn ti lavi, inn komantèr ?


Témoignages - 82e année


+ Lus