Zot i koné lo Groenland ? Sa in l’il konm nou mèm, mé pli gran ké nou — 2 milion 200 mil kilomèt karé. Anplis ké sa, li lé dan l’oséan Atlantik, près kosté sanm pol-nor. Sa in réjyon otonom lo Danemark. Li lé gran, mé li na arienk soisant mil z’abitan. Li lé rokouvèr avèk la glas ! Non, li lélé rokouvèr èk la glas, pars dopi kinz zilyé, na pi la glas dsi péi-la. Sa té in n’afèr demoun té i krin bokou, mé té i kont pa k’i ariv. An promyé, pars si la glas i fonn an totalité, pa par bout, sa i vé dir lo klima la éshofé pou vréman. An dézyèm, pars i koné pa kosa sa i sava fé dsi la otèr l’oséan. Poitan l’arivé, d’in kou konmsa, é dmoun té i atann pa.
Biensir, toulmoun an parmi sak i gard la vérité an fas té i atann lo klima té i éshof, mé san savoir konbien dégré an plis. Pou kosa klima i shof ? Par rapor lo kantité gaz karbonik demoun i fane dan l’èr. Zordi, près toulmoun i rokoné sa lé vré. Sa i apèl l’éfé d’sèr, é sa mèm i fé l’éshofmann klima ! Kont so l’éfé d’sèr la, demoun la pa rès bra kroizé. Dabor inn, bann sosyété sak i vé protèz la natir. Aprésa, bann péi sak lé plat, pars zot i koné la mèr i sava anvayi azot. Arzout èk sa, bann péi sak na la krintiv pou zot bordmèr. Mé in pé i di, sa la pa vré : si lo klima i shof, li shof par li mèm, la pa l’om l’otèr. Na mèm bann savan la vann zot l’éspri bann kapitalis pou amontr la pa lo pétrol avèk lo sharbon l’otèr si la tanpératir klima i éshof. In bann péi la sign protokol Kyoto, mé la pa trap lo rézilta i konté dsi. Kan i sèy ronouvèl protokol Kyoto, in bann i vé pa, pars pou zot, i fo kontinyé tir l’arzan dann pétrol. Astèr ni oi, dovan nou, èk la fonte bann glas lo Groenland, sak té i tir signal d’alarm l’avé rézon : lo klima i éshof, nivo la mèr va monté ziska ousa, i koné pa ankor. Tout péi, tout bor d’mèr lé ménasé. Tout péi, mèm Madégaskar, Maurice, La Rényon, parl pi bann péi Maldiv : sèt-la lé batu, batu, é robatu.
L’èr bann glasyé dann Groenland la fine fonn. L’èr sa la éspas konm la éspasé, moin lé a d’mandé si sa va ansèrv in pé konm in l’éléktro-shok, pou fé konprann l’imanité i fo arèt in kou avèk bann gaz l’éfé d’sèr pou kal in kou, kansréti in pti guine, l’éshofman klimatik.

Justin