Dopi samdi, l’armé fransèz la rant dan la guèr dann in gran péi l’Afrik i apèl Mali. Lo prézidan Hollande i fé konsèy par dsi konsèy pou suiv la sitiasion. Kosa l’ariv la-ba don ? Toudinkou ? Si ou i ékout bann gran zournal, bann gran télé, ou i antann i di konm sa, sé pars bann islamist lété riskab kapar tout lo péi épi transform ali an péi téroris. Si ou ékout bann gran média, ou i antann dir, banna la ranplas la zistis lo péi par la Charia. Ou i antann galman bann islamist l’apré démont tout bann moniman nana dan lo nor lo péi.

I pé pa di sa la pa vré. Lé vré, mé koman in n’afèr konm sa l’arivé ? Kan la Frans, l’Anglétèr avèk l’Amérik la désid ranvèrs Khadafi, zot té i koné l’avé in bonpé touarèg té i ansèrv dan l’armé la Libi. Zot té i koné banna l’avé in gran kantité lé z’arm. Zot té i koné galman, in kantité islamist té i ansèrv dan la Libi, kisoi pou Khadafi, kisoi kont li. Arzout èk sa, bann Fransé, konm bann z’Anglé, sansa bann z’Amérikin té i koné bien, tout so bann solda la sort la Libi pou alé dann in gran zone i apèl lo Sahèl. Donk, zot té i doi pa gnoré, in zour banna nora lèv la guèr, kisoi kont mo Mali, kisoi kont lo Nigèr, kisoi ankor kont d’ot péi l’Afrik dé l’ouèst. Solman oila, na in bonpé d’tan, la guèr lé fini dann Libi. Na in bonpé d’tan, i diskit, diskité san trouv in solision. Pli pir k’sa, na mèm poin in gouvèrnman légal dann péi Mali : Na in spès prézidan ranplasan i apèl Traoré. Pèrsone na poin konfians dan li, é li mèm, li na mèm poin lo moiyin pou anpèsh bann mouvman "islamist" mèt la min dsi lo péi.

Dsi kisa li kont ? Dsi bann péi la CEDEAO. La-dan nana in bann péi l’Afrik de l’ouest, mé banna na poin lo moiyin pou fé la vitès : Inn, pars zot na poin tro lo moiyin sof pétèt lo Nigéria épi lo gouvernman épi l’armé lo Mali, sanm pou moin, i koné bien in sèl z’afèr "tortiy lo ki pou sh..droit"*. L’ONU lé trakasé par in sistiasion konm sa. Son konsèy sékirité la fine diskit la dsi. Mé lo tan i pas épi bann islamist, konm zot san l’ay, épi zot la pran toupé. Toudinkou, zot i désid anvayi tout lo Mali : zot té dan lo nor, ala k’zot i pik dann sid... Prézidan lo Mali i kriy la Frans o sokour, épi sé konm sa l’armé fransèz i rant dan la dans.

Kosa i sava éspasé éstèr ? La Frans lé dan la guèr. Pou konbienn tan ? Pou lo tan k’i fo, lo prézidan i di. Sé koué sa ? Dann tan la Frans-Afrik, la Frans té in pé partou dan l’Afrik. El té i fé klaziman sak èl té i vé, lo bien konm lo mal, lo pir konm lo pli pir. Frans-Afrik i di lé mor ! Ala k’èl i rolèv ankor ?...

Justin

* Moin la antann dann télé, i di konm sa, sé lo poèt Aragon la di in n’afèr konm sa. Donk, moin osi mi pé di, mé rozman Aragon la di gayar z’afèr an plis ké sa.