Avan yèr, banna dan l’Erop la fé in zourné pou lénèrji. Mi pans pa isi la anparl bonpé in n’afèr konm sa. Domaz pars sanm pou moin, mi pans l’avé zafèr pou di dann in zourné konm sa. Pou in bonpé rézon biensir, mé sirtou pars i pé di lénèrzi sé la baz mèm pou dévlop in péi.... Moin la akout inn-dé sobatkoz la dsi, mé la plipar d’moun — bann gran grèk, bien antandi ! Ou sinonsa in bann i pran azot pour ! La plipar té i di, l’Erop la pa mèt an plas in plan pou lénèrzi. I fo pran modèl dsi l’Amérik é si, é sa, é patati, é patata !

Sak lé vré, sé k’nana lénèrzi, nana mèm in bonpé, mé lénèrzi i poz in bonpé problèm. A komansé par l’éshofmann lo klima. Lé vré, i pé tiliz sharbon, i pé tiliz pétrol, lo gaz, mèm lo gaz de shist, mé pou kèl konsékans ? Sa lé a voir pars si i bonbard l’atmosfèr avèk gaz karbonik, lé posib in zour i ariv pi kontrol in n’afèr konm sa é lo konsékans pou l’imanité i pé èt grav. Lé vré nana galman lénèrzi nikléèr, mé ni souvien sak la spas dann Zapon kan la fé in tranblomann tèr, ardoublé avèk in tsounami. Arzout èk sa, kan in zour i fo démont bann santral, i fo gardien bann déshé nikléèr... i paré i fé pa sa konm in kréyon déyèr lorèy.

Mi sort agard dann télé, laba dann Marok l’apré mont in santral solèr, lo pli gran santal solèr la fé ziska isi. Solèy i mank pa nou, é si in gouvèrnman la droit l’avé pa fé sak li la fé — diminyé lo pri pou ashté lo kilowat —, mi pans La Rényon té in pé avansé la dan. La mèr i mank pa nou, é avèk la mèr, i pé klimatiz bann batiman, produi léléstrisité. Lo van i mank anou ? Ditou, é bann éolyène i amélyor zour an zour. Lénèrzi zéotèrmik i mank anou ? Pétèt oui, pétèt non, i fo alé gard dann trou d’né la tèr é nou va oir.

Lénèrzi, konm baz nout dévlopman, moin lé sir nou nana do koi, a komansé par sak i ronouvèl natirèlman, épi sak i kout moin shèr pars sé sak i gingn san dépansé. Koman sa ? Kan i konstrui bien konm k’i fo, kan i ansèrv bann mashine la pa gourman. Lénèrzi dakor, sirtou pou trap l’otonomi dan lénèrzi.

Justin