Na dé-troi zour nou la fète lo onz novanm. Lakèl nou la fété, vi k’ lavé o moins dé ? La fète l’armistis la guèr katorz-dizuit, l’ote la finn kontra pou tir bann zangazé dopi l’Inn épi amenn azot La Rényon, l’ané 1882. Lé pa défandi fète lé dé, mé mi pans i fo bien konprann pou kosa i fé la fète.

La fète l’armistis lété pa bien rakonté dann radyo si tèlman i diré in pé téi konfonn la guèr katorz-dizuit avèk la guèr trant-nèf karant-sink. Dsi in radyo, moin la mèm antann désèrtin domann lo shan bann partizan. Konm shakinn i koné sa té lo shan kont bann nazi, kont lidéolozi lo parti Hitler. I pé dir é in shanson patriotik, mé i pé di osi té i shanson pou konbat l’idé la sipèryorité la ras blan par raport lé zot. La guèr katorz-dizuit, moin pèrsonèl mi èm pa sa tro pars moi na touzour dan la tète bann fraz konm « lo kapitalis i port an li la guèr konm la nué i port l’oraz », mi an souvien « zot la tyé Jaurès », moin na dan la tète lo siplis bann pèp pou lo pli gran bénéfis bann kapitalis.

Lo 11 novanm 1882, la mète in kou d’aré l’angazis bann z’indien ; mé ni pé di osi, sé la date k’i fo pou kondane in sistèm inimin, pa si tèlman konm l’ésklavaz, mé inimin kant mèm ; In sistèm la komans avan l’abolisyon lésklavaz épi la fini kan la guèr trant nèf karant sink té paré pou déklaré. Moin pèrsonèl moin lé fyèr bann z’asosyasion i anparl de sa pars mi trouv bann zintélkstyèl La Rényon la pa anparl de sa sifizaman. Si in bon pé rényoné, na souvnans zot famiy té zésklav sansa zésklavazis, sansa lé dé an mèm tan, lé ankor rar lo moun k’i konpran l’angazis konm in tan inportan dan nout l’istoir. Poitan li lé !

L’èr-la, kèl fète nou la fété, mi pans dann mon kèr sé lo dézyèm, mèm si mi pans touzour la promyèr. Par l’fète lakèl sé la promyèr ? Lakèl lé pli inportan rant ète rényoné épi éte fransé ? Na pou diskité la dsi !