An tou tan demoun la fé z’afèr danzéré. A komansé par la guèr, la shas bann z’animo sovaz, travay dan la mine, la dékouvèrt la tèr, l’éspas, tout kalité éspor, kours loto, l’akrobasi, étsétéra, étsétéra, la ké lo ra. An tou tan lé konmsa ! Kan ou i rod dépas out prop fors épi défyé bann fors i dépas aou, lé konmsa. Zordi, i apèrsoi bann éspor la mèr lé danzéré galman, dann in bonpé sityasion, é dèrnyé tan kan rokin i atak. Kosa i pé di la dsi ? Fé pi arien sak lé danzéré ? Zot i konpran, sa in n’afèr lé pa posib. L’om lé kondané fé z’afèr danzéré, mé si posib, i fo pran prékosyon.
Fasil pou dir, difisil pou fé dan désèrtin ka. Pou kosa ? Pars na dé foi, na d’shoz ou i pé pa konprann san bien étidyé lo ka. Alon parl in pé z’afèr rokin. Nana in bonpé kalité rokin lé pa danzéré, mé désèrtin dan la bann lé danzéré. Na dé-troi zour, la tyé in marmay, poitan té i koné bien la mèr é anpliské sa, la tyé ali in l’androi la pankor ariv l’aksidan rokin. L’èr-la l’apré fé tout in patakès. In pé i akiz l’administrasyon, in pé i akiz la komine pars rapidité èk zot i fé dé. In pé i di, i fo tyé rokin. D’ot i di, sèrtin z’éspès lé protézé. In pé i done konm l’égzanp l’Australie, l’Afrique di Sid, l’Amérik épi d’ot l’androi. Solman, in pé partou, na poin lo vré solisyon épi rokin i atak.
Nana ziska in dépité la di i fo rédui lo park marin. Séryé lo ka ! I fo pi prézèrv la natir, i fo pi èd bann z’éspès roprodui azot. Désèrtin i gingn zot vi dan la mèr lé nèrvé pars zot l’antropriz lé riskab fé fayite. Sanm pou moin nora in solisyon, mé pétèt pa toutsuit pou toutsuit. Nora in solisyon pou protèz la natir é son biodivèrsité. Va trouv in solisyon pou d’moun i fé bann éspor notik, épi pou sèrtin gingn zot vi la-dan. Sar pétèt pa fasil, mé pou trouvé va trouvé. Sa lé otorizé sa ! Sa la pa ilégal ! Donk bann profésyon la mèr, zot osi, zot i doi an avoir in protéksyon kont bann katastrof, é sak i ariv azot èk rokin i pé apèl in katastrof. Non ? Sansa nana in bonpé z’afèr pou interdi, é domoun, bien antandi, va vni mol !

Justin