Mi vé pa rakont zistwar ; konm i di in rakontèr d zistwar, i koz si in nafèr invanté, po fé ri la bous, sinon sa po fé rèv a ou, ou bien zistwar po marmay ; zistwar po fé pèr marmay ; zistwar bébèt la nuit, konm soval i lèv minuit Ravine Zan Payèt din touf vétivèr : tokotok, tokotok, tokotok…

Non, mi vé koz listwar in péi, in mouvman politik, in rolizion, in pèp !
Pèp marokin, alzérien, indochinoi, malgas, morisien, séséloi, réyoné.
Moin, mi pans si i amont listwar marmay lékol, dawar sa in nafèr inportan po la formasyon son léspri !
Par égzanp, konèt koman tèl out tèl gèr la komansé, po kosa ; po larzan, lékonomi, kestionn frontièr ? In anvi rogroup plisir péi ansanm ?Ou té vé fé in gran fédérasyon téritoir ?
Té in gèr tribal, rasial, kolonial ? Ou té vé dominé ?

Mi inm bien kan bann zansien kamarad i koz si listwar nout parti ; tèl vil, tèl ané, navé in tèl.
Sinon sa, li aprann a ou, sèt ané la, lavé fé in gran grèv premié mé… antr dé tour zéléksyon ; lo mouvman la si télman fé bouzé ke la fé sanz lo rézilta ; lo parti progresis la avansé.
Nou la ranport la viktoir si tèl vil, tél vil é ankor tèl vil !
Sa listwar nou la bézoin konèt zordi.
Koman nout bann kamarad avan nou la fé po ranport tèl avansé politik, sosial kan sé pa kiltirèl !

Ogard maloya ! Zot i kroi an 1950, navé maloya partou, konm zordi ? Ditou ; té minm interdi si la plas piblik !
Rod pa akoz : lo pouvoir santral la pèr si ni koz kréol, si nou éksprim nout mizik, nout dans, nou va fé révolisyon ? Zot la pèr zélèv i ginyra pi aprann fransé, langlé, lalman ?
Ekout bien ; dan vin, trant tan, somanké sé pi bann lang éropéèn i domine dan nout lékonomi ! Somanké sé malgas ki fo aprann dan nout rézion, lang zindien, sinoi, larab !
Alor, i fo parl listwar ou i fo pa parlé ?

 Justin