Mi antann souvan dé foi désèrtin moun i di konm sa, i pé pi tro kont dsi l’intégrasion pou èd anou trouv in solision pou nout bann problèm. Sa i vé dir, oplis va fé avèk nou konm si nou sé in bann Fransé l’égzagone, oplis nout problèm va vni grav. Lé vré, nout problèm lé plis ké grav, é mi oi pa, si ni kontinié dan so trin-la, koman nou va niabou alé pli d’van. Koman nou va niabou dévlop nout bann prodiksion, koman nou va vni a bou goumant lo nonm travayèr, koman nou va fé in formasion profésionèl bone kalité, règ problèm lojman, épi lo réstan problèm la poin la plas pou nonm isi.

Kan mi antann bann jènn i apèl azot bann rézistan, i di zot i vé l’insèrsion par l’ékonomi, dizon moin lé plito dakor avèk zot. Solman mi èmré konèt koman zot i fé l’analiz la sosiété épi l’ékonomi rénionèz. Sak mi vé komèt, sé si zot i pans nana lo frin avèk nout l’ékonomi, é si nana lo frin, kisa i anpèsh désèr frin-la. Mi èmré konèt osi kèl kalité l’ékonomi zot i vé dévlopé pou ariv o bi. Parti kominis, dopi sé pa konbienn z’ané, la fine fé son diagnostik : an gro, li di, lo sistèm kolonial sansa pos-kolonial lé ankor bien la, é sé li ki anbar anou dan nout dévlopman.

Noré dé shoz a dir la d’si, mé zis inn-dé l’égzanp. Pou kosa bann pétrolié la anpèsh anou trap nout l’otonomi énèrkjétik an konplisité avèk lo pouvoir l’Éta lokal ? Pou kosa la anpèsh anou fé lo tram-trin pou in méyèr sirkilasion demoun épi marshandiz dan nout péi ? Afèr kan désèrtin moun i vé dévlop in prodikasion, li trouv bann z’inportatèr pou anpèsh ali avansé. Afèr li trouv okin protéksion dan nout péi. Zot i pé dir amoin pou kosa la mèr otour d’nou nana in gran kantité rishès é nou, nou na zis lo droi trap in pé bann mièt ?

Mon répons lé sinp ! Pou moin, si bann sosiété kolonial ou sinonsa pos-kolonial i arèt pa poz anou lanspèk dan nout shomin pou trap nout dévlopman, koman nou va fé pou dévlop anou ? Si ni ariv pa kas lo rin bann dominèr kolonial, koman nou va trap nout dévlopman. Donk, l’insèrsion par l’ékonomi, dakor, mé pa konm l’ékonomi i lé zordi, pa konm la sosiété i lé zordi. Konm i di dan l’internasional, i fo i shanj de baz pars sé la baz la pa bon !

 Justin