La Rényon nana san-sinkant mil shomèr. Dan la Frans nana par-la kat milyon d’moun na poin travay. Isi nana in pé plis ui-san mil pèrsone. La-ba nana in pti pé plis soisant-sink milyon. Si par rapor la popilasyon navé isi épi la-ba lo mèm poursantaz shomèr, noré douz milyon pèrsone san boulo dan la Frans. Zot i oi in pé l’éskandal ? Zot i oi in pé koman la sityasion noré té dramatik ? Mé, sanm pou moin, gouvèrnman épi pétèt nou-mèm la fine abityé nout sisyasion. La pa sifizan, ziska zordi, pou déklar la guèr lo shomaz.

Astèr konm shak ané, i sava an avoir inn-dé shartèr pou amèn sis-san-sinkant amontrèr dopi déor ziska isi. Sis-san amontrèr avèk shakinn son koté soulyé, sa i fé mil-troi san pèrsone. Astèr si lété dan l’ot sans, noré fé, touzour par rapor la popilasyon, vi k’la Frans nana katrovin foi plis demoun ké shé nou : katrovin foi sis-san-sinkant, sa i fé sinkant-dé mil amontrèr, é an kontan lo bann koté soulyé, san-kat mil travayèr.

Kan i pans in plonbyé poloné la fé pèrd in référandom, alor majine azot in pé kèl réaksyon d’moun la Frans nora si toudinkou i ariv shé zot, dann in kantité shartèr, san-dé mil travayèr bann péi l’Outre-mèr pou pran san-dé mil plas travay — mèm si lo san mil travayèr té Fransé vi k’noré sort l’Outre-mèr fransé. Zot i oi in pé kosa banna noré fé, sansa noré di si in sityasion konmsa té i ariv, kisoi bann tèt razé, kisoi bann gran shové, kisoi bann jènn sansa bann vyé, kisoi bann ménajèr plis sinkant-an ?

Lé vré, sa sé arienk in kalkil, arienk in sipozisyon, mé la pa pou sa lo poi lé pli siportab. 

 Justin