Di amoin in n’afèr : zot i profèr d’ète for sansa d’ète faye ? Késtyon kouyon, pars nout tout i profèr d’ète for. Lé normal ! Solman, mèm si nou lé for, dan lo ka k’ni lé, lé pliské posib nou lé pa asé for pou ariv o-bi. Mi pans zot lé dakor avèk moin, pars konbien z’afèr ni vé fé é nou la poin moiyin fé. Nou lé pa asé for, sansa nout l’intélizans lé tro kourt, sansa ankor ni pran in mové tik-tak é nout prozé i shap avèk é nout l’advèrsèr i sort vinkèr. Pars nana touzour in l’advèrsèr kont nou. La dyaléktik i amontr anou sa bien.

Sa lé vré dann lo ka in moun, dann lo ka in l’antropriz, sa lé vré galman dan la politik. Dan lo ka la politik dann in sistèm démokratik (i paré sé lo sistèm moin pir k’i pé an avoir !). I pé s’fèr ou na in parti, li tou sèl li nana in mazorité d’moun i vot pou li, sansa li nana in mazorité z’élu. In n’afèr konmsa i pé arivé : mi sort lir par-la, l’ané 1956, kan la fé z’éléksyon dépité, kominis la gingn sinkant-dé pou san bann voi. Pli souvan solman, in parti na poin lo mazorité par li mèm. L’èr-la, kosa li doi fé ? Sèl répons, sé fé l’inyon, rant bann parti, sansa bann pèrsone momandoné i pé trouv in térin l’antant : konmsa mèm sosyalis, kominis, épi modéré la fé dann Konsèy zénéral. Konmsa mèm la gingn an avoir in mazorité bien solid pou amène la politik Konsèy zénéral.

Fasil pou dir, mé difisil pou fèr, pars, ni vé ni vé pa, i ariv souvan nana in batay l’intéré pèrsonèl. Ni pé apèl sa galman lo konplèks la shoviy gonflé. Arzout èk sa, konm désèrtin i di : « L’inyon, sé la lite ! », é in pé i vé fé disparète l’ote. In l’égzanp kominis avèk sosyalis dan la Frans, dann tan Mitterrand, kan bann sosyalis té i rèv arienk in n’afèr, afayir parti kominis ; i pé pa dir zot la pa gingn fèr sa. Sak lé vré la-ba lé vré osi isi, é na arienk bann l’éspri sinp pou pa bien konprann in n’afèr konmsa.

Mi koné in kozman i di konmsa : « Pou manj avèk lo dyab, i fo ou na in gran fourshète ! ». Pars sansa, sé li k’i manj aou ! In gran fourshète, sé in parti militan, sé in parti nonbré, bien dirijé, é avèk in bon tik-tak, in bon program, épi d’ot parti alyansé. Sanm pou moin, sa mèm shomin i fo pran, in shomin galé, mé in shomin i pèrmète amène o-bi.

Justin