Oté

Si nou téi anparl in pé lo kode noir (Promyé morso)

Témoignages.re / 21 désanm 2017

JPEG - 43.6 ko

Dann zoinal mardi moin la toush dé mo dsi bann kode noir : sète 1685 é sète 1723/1724 é moin la di bann kode la, laté paf é pou zoué kanète avèk bann zésklav, mé pou fé pèz dsi zot l dominasyon bann mètr.

Pars lo kode noir té in règloman éspésyal pou bann zésklav é na près poin arien pou oir avèk lo bann kode de loi té apliké, dann tan la, dann La Frans, kisoi dann tan la konpagni dé z‘ind, kisoi dann roiyome dé Frans, kisoi dsou promyèr répiblik, sansa ankor dsou promyé l’anpir dann tan Napoléon promyé lété l’anprèr.

Moin na poin la plas pou anparl lo kode noir dann détaye, mé ni pé kant mèm di dé troi mo pou nout bann léktèr konète in pé kosa l’avé dann so bann kod na arien a oir abvèk l’imanité.

Dabor l’ésklav i apartien son mètr, konm par ébzanp in z’animo i apartien son propriyétèr . La pa mèm shoz ké lo sèrf pars lo sèrf dann l’Erop té i suiv la tèr, é lo l’ésklav i suiv lo mètr.

Lo l’ésklav lé konm in « mèb » : Kosa sa i vé dir ozis ? Lété posib avan lo l’abolisyon, ashté ali, vann ali, done ali kisoi konm in libéralité, kisoi konm in l’éritaz.I pé konfisk ali si gouvèrnman i éstime lo mètr la pa réspèk lo règloman dsi la shass sansa si in n’ot afèr.

Ni pé domandé si l’ésklav la pèrd sansa si li la pa pèrd son kalité d’pèrsone ; Ni koné li doi z’ète batizé dann la rolijyon katolik. Li pé z’ète maryé. Si lo mètr i donn son l’otorizasyon. Lo zanfan i suiv lo momon : si lo momon té zésklav, lo zanfan lété zésklva li osi. Li doi zète antéré dann simityèr si li lé batizé mé souvan dé foi, lo mètr té i pèrd pa son tan avèk batème zésklav . Si li lé pa batizé, i pé antèr ali, la nuite, dann in karo d’boi sansa dann in shan.

La pankor fini...