Nana dé troi zané, moin la lir in liv dsi bann marmay La Rényon égzilé dan la Krèz. Inn an parmi i rakont li té i viv sé son matant. Son momon, pars li l’avé son momon, té i travay kom bone é té i rès sir plas tout la somèn. In zour dsi sèt, èl té i vien shé son sèr. Avèk son larzan, èl l’ashèt in sak lékol pou son garson. D’ot marmay té zalou. Inn la di ali konm sa, vi k’li grinp bien dsi pyé d’boi, vien kas zamalak pou li. Kan li té anlèr dann pyé d’boi, l’ot la baré avèk lo sak.

Kan li ariv atèr, pi d’sak. Li la pèr rant la kaz son matant. L’èr-la, li marsh, li marsh avèk son pti sèr, dann tout kalité diréksion... Momandoné, la polis i bite dsi li, épi i armèn ali la kaz son matant. Landomin, lasistant sosyal i débark, i ésplik son matant épi son momon li na mové fon, zot nora problèm avèk li, i fo li sava fé rodrès ali dan la Frans. La-ba li sar bien, la-ba li va konstrui son l’avnir. An plis ké sa, son momon na mèm poin lo tan pou okip dé li. Lo marmay rod sové, mé sové ousa ? I trap ali, i mèt dan l’aviyon é ala k’li lé parti dann péi d’froi. Dan légzil, in légzil forsé.

Koman i pé konprann in n’afèr konm sa ? La pèr lépouvantaye démografik i sifi pou ésplik sa ? Mi pans pa, pars dann tan-la, nout pèp lété agrésé tout fason : pa arienk bann marmay, bann zadilt osi, zéléksion té frodé, kas an fèr té i ménaz pa son matrak, nout zournal “Témoignages” té sézi 43 foi, légliz katolik té i manz bann kominis tou kri, lordonans oktob 60 té la pou agrav ankor la pèr. Désèrtin fonksyonèr té i konport azot konm kolaboratèr lo rézime pos-kolonyal, mèm té i ménas fiziy nout lang kréol. L’èr-la, lo bit lété klèr : mèt kréol a zénou avèk tout la fors l’Éta i dispoz. Tan pi si pou sa, bann zanfan zot osi zot i doi péyé. 

Justin