Na poin lontan, moin la vi dann télé l’istoir in plantèr Gran-koud* la désid fé in prodiksyon lo thé vèr isi La Rényon. A s’ki paré, son prodiksyon lé bien lansé é li éspèr alé pli loin, pétèt ziska dévlop in filèr lo thé : lo vèr avèk lo blan. Pars plantasyon lo thé, sa i mank pa La Rényon : Gran-koud biensir dan la komine Sin-Josèf, épi Menciol dan la komine Sint-André, épi osi La Plène-Palmist. Bann z’ansien i an souvien konm l’afèr la foiré épi konm bann plantèr lété blijé abandone zot kultur. Anfin, tan myé si zordi i pé arpran tousala épi rolans in prodiksyon : sar in bon n’afèr. Solman, provi k’bann plantèr i pran prékosyon, i fé in prodiksyon la kalité. Pars èk la kalité, nou va gingn vann isi épi an déor. L’ésportasyon, konm i di !

Kan la fé la Fèt la vaniy dan Sint-Sizane, lo résponsab la vanilleraie** la fé in konférans dsi la fékondasyon flèr vaniy par Edmond Albius, mé pa solman, pars apré li la ésplik in bonpé z’afèr. An parmi, li la anparl koman dan l’ansien bitasyon lo "Grand Hasier" dan la komine Sint-Sizane, dépi vint-an o moin, zot i plant épi zot i prépar la vaniy pou korésponn in pé avèk lo gou épi l’itilité bann kliyan i tir dan la vaniy, kisoi pou fé la kuizine, kisoi pou fé gato, konfitir, kisoi ankor pou fé bann parfum épi d’ot shoz galman. Biensir, sa fé pa an in sèl zour, é lé difisil konsèrv lo pti l’avans bann Rényoné nana dsi bann prodiktèr lé z’ot péi. Partou i travay, é sak va travay plis, é myé, li va gagné, mèm si son prodiksyon i rovien pli shèr.

Dan tousala, mi pans nana in l’égzanp, sé sèt Bourbon Pointu, mé bann léktèr “Témoignages” i koné koman lé shoz la spasé pou romèt anlèr in kafé arabica la fé son mitasyon dan l’ané 1711, épi lété intèrdi par la Konpagni dé z’Ind, pou kontinyé viv an maron ziska k’i désid, désèrtin plantèr, Konsèy réjyonal épi d’ot ankor, avèk lo konkour bann Japoné, rolans in filyèr. Dèrnyé nouvèl, dsi marshé Japon, la vann kafé Bourbon Pointu sis-san éro par kilo. La pa lo kafé pli shèr nana dsi la tèr, mé inn an parmi bann kafé pli shèr. Mé son parkour la pankor fini : travay nana pou fé, roshèrch nana pou fé pou rès anlèr é pa tonm atèr.

La pa yèr moin té i di, i fo baz dsi la kultur, dsi l’indistri la konésans, dsi la roshèrch pou dévlop la prodiksyon, pars zot i marsh avèk li bra dsi, bra dsou. Si té i fo done bann z’égzanp an plis, mi kroi lé fé.


*Lo moun i apèl Johny Guichard

**Lo moun i apèl mésyé Côme

Justin