Mi souvyin in foi moin la parti téat Sin-Zil pou avèy in konsèr Ravi Shankar, zouèr la arp. In zouar tabla té i akonpagn ali épi in dansèz té i dans d’si la mizik. Koméla, sé in n’afèr toulmoun la fine oir, toulmoun la fine ékouté, mé dann tan mi di azot, sa té in pé rar... A la finisyon lo konsèr, moin la trouv inn-dé pèrsone mi koné. Nou la pran lo tan pou koz in pé, é mi souvyin in ga la di amoin : « Lé domaz, tousa gayar zafèr, nou Rényoné, nou la fine pèrd. O sinonsa nou la zamé koni ! ».

Zordi mi pans sa pars la mizik avèk l’ar bann Rényoné i sort in pé partou la fine roprann in pé favèr, mé mi rapèl dann tan l’avé in sèl kiltir té i mérit so nom, sé la kiltir fransèz. Lé zot té folklor, kan té pa sinploman intèrdi. Tousa la pa éspas san doulèr, é bann pouvoir an plas, kisoi politik, kisoi rolizyé, kisoi zidisyèr, té i fé tout sak i fo pou mèt anou dan létoufoir, é pli pir, in bonpé rant nou té i marsh dann trin ansanm, si tèlman nout tèt té anklavé... T é i falé toulmoun té i pran la rolizyon katolik. Toulmoun i aprann solman la lang fransèz. toulmoun té i pran aryink bann valèr oksidantal.

Lé zot rolizyon ? Té i fé sa an misouk, sansa té bien konbati. Lé zot lang ? Té i falé éfas sa dan léspri toulmoun. Lo bann valèr ? Si lété pa bann valèr oksidantal, té i falé anvoy vangé... Bann zinstitisyon konm la rolizyon ofisyèl dann tan, lékol ofisyèl, lo pouvoir politik té i fé lo nésésèr pou éfas sa dann nout tèt... Lo rézilta : nou lété pli pov d’si lo plan kiltirèl. Mé dan tout zafèr nout pèp la réazi, é nou la métisé… nout fizik la métisé, nout valèr la métisé, nout mizik osi, nout bann rolizyon galman. Donk nou la réazi é bann moun popilèr la réazi an promyé : sé zot mérit, alé oir bann moun la ot la traï byin souvan.

Lé vré, nou la komans par sibi in drol lapovrisman, mé firamézir nou la rofé. Lé vré, lé pa vré ? Mi pans, pou mon par, sa lé vré pou vréman. La pa fé sa an in zour, sa lé sir ! Mé pti lanp pti lanp, avèk lo tan. Boudikont, pli vit ké ni kroi. Pou kosa mi di sa ? Mi di sa pars trois an sinkant-an, sa lé long, mé sa lé kourt, é nou la nyabou fé in bon bout shomin dan nout métisaz, dan la konstriksyon nout kiltir, é nout pèrsonalité.

Justin