L’ONF au Port, il fallait le faire !
12 septembre2016-2026 : 10e anniversaire de la disparition de Paul Vergès, témoignage de Houssen Amode
Zistwar Tikok, par Christian Fontaine… zistwar an kréol dann Témoignages -76-
6 out 2025, sanm

Lang kréol-la, sa in lang malèr, sa, in ! Bon-pé i di lé kaziman parèy Fransé, soman la pa bézoin alé loin po konprann la pa vré. Anon pran in ka, na oir.
Na in-kou, i pèt in batay lékol Tikok : Zérar Lanklim sanm Zozèf Ti-marto la komans èk in ralé-pousé an-lèr létaz, la fini èk in mayaz la-kros dan lé-mars, la roul ziska la kour rékréasion. Marmay sé d’ larg an-plan zot boul ponplémous, zot zagat, zot kadok, tousa-la, po kouri po fé lantouraz. Lo métrès – in bèl fanm zorèy, i apèl Madanm Baltazar – i vien son tour oir kosa i espas. Soman li la pa d’avi marmay i antour konmsa, li kri apré zot, i di :
« Allez les enfants, dégagez ! » Epi son dé min i bat la-zèl koman papang apo koup ranpar bor-an-bor.
Na inn-dé marmay i kalkil la bézoin azot po donn la min, i kour vitman. Tikok dann ta, i di : « Ala nou la, Madanm. Po-kosa ou la kri anou ? »
Madanm Baltazar i an-salèr plis ankor, i vien roz minm koman tomat bien mir, i kri, i di : « Je vous ai dit « dégagez ! » vous m’entendez ! » Pli k’ li kri « dégagez », sé pli k’ marmay i fé lo ta. Man-doné, n’in métrès kréol – Monmzèl Fifine, in ti mèr gèp fayfay minm – i apersoi lo mouvman, i mars si bann marmay konmsa i kri :
« Zot la pa antandi, la di azot : sap azot ! fil ! roul ! sort azot tèrla ! alé zoué ! Dégaz vitman ankontrèr !1 ousansa… »
Pasito la di sa, tout marmay la fané.
– Comment (lo fanm zorèy, lo zyé bèl minm koman dé line o-plin si lo ti fanm kréol) comment faîtes-vous donc, Fifine, pour avoir une telle autorité ? Toute menue que vous êtes ?
– La-dan, la pa kestion lotorité, la-dan ! Madanm Baltazar ! Sa zis in kestion lo kozé ! La pa kestion ti, gro. Sa in kestion bien di : « dégagez » an fransé i vé dir : sap azot, sort la. An kréol i vé dir aou : bour lo fèr, fé vitman, amiz pa. La, anplis, ou té parèy in moun té i vé porsi azot loin minm2 ».
I prétan-dir, apré-la, lerk la rant dan la klas, lo Madanm Baltazar la désid fé in léson « d’éveil ». I domann azot inn-dé kestion dési kosa la espasé, i di : « Allons, Tikok, raconte-nous tes impressions ! Dis-nous qu’est-ce qui t’a frappé, pendant la récréation ? »
Tikok sè pas dobout, la tranblad dési li, i di : « La pa moin la batay, Madanm ! Moin la pa tap personn, personn la pa tap amoin osi ! Sa zozèf Timaro la gingn lo kou, la. Lanklim la kounis ali. »
Lo diférans rant kréol èk fransé ? c’est frappant, n’est-ce pas ?
Christian Fontaine
2016-2026 : 10e anniversaire de la disparition de Paul Vergès, témoignage de Houssen Amode
Mézami opliss i sava, opliss léssanss lé shèr, opliss kréol lé dann malizé. Pa par raporte li mèm, mé par raporte in gran péi konm l’Amérik apré (…)
In kozman pou la rout
L’Union européenne appelée à agir contre la crise climatique
Impact des plateformes numériques US dans la baisse historique du niveau scolaire dans le système français en place aussi à La Réunion
Nos relations avec l’Europe
Impact de la crise climatique mondiale dans notre pays
Projet de désindexation des pensions sur l’inflation
Forte houle : l’océan rappelle les limites du béton
2016-2026 : 10e anniversaire de la disparition de Paul Vergès.
Le monde a changé, et La Réunion ?
Le monde a changé, et La Réunion ?