Zistwar Tikok, par Christian Fontaine… zistwar an kréol dann Témoignages -76-

La lang kréol

6 out 2025, sanm Christian Fontaine

Lang kréol-la, sa in lang malèr, sa, in ! Bon-pé i di lé kaziman parèy Fransé, soman la pa bézoin alé loin po konprann la pa vré. Anon pran in ka, na oir.
Na in-kou, i pèt in batay lékol Tikok : Zérar Lanklim sanm Zozèf Ti-marto la komans èk in ralé-pousé an-lèr létaz, la fini èk in mayaz la-kros dan lé-mars, la roul ziska la kour rékréasion. Marmay sé d’ larg an-plan zot boul ponplémous, zot zagat, zot kadok, tousa-la, po kouri po fé lantouraz. Lo métrès – in bèl fanm zorèy, i apèl Madanm Baltazar – i vien son tour oir kosa i espas. Soman li la pa d’avi marmay i antour konmsa, li kri apré zot, i di :
« Allez les enfants, dégagez ! » Epi son dé min i bat la-zèl koman papang apo koup ranpar bor-an-bor.

Na inn-dé marmay i kalkil la bézoin azot po donn la min, i kour vitman. Tikok dann ta, i di : « Ala nou la, Madanm. Po-kosa ou la kri anou ? »
Madanm Baltazar i an-salèr plis ankor, i vien roz minm koman tomat bien mir, i kri, i di : « Je vous ai dit « dégagez ! » vous m’entendez ! » Pli k’ li kri « dégagez », sé pli k’ marmay i fé lo ta. Man-doné, n’in métrès kréol – Monmzèl Fifine, in ti mèr gèp fayfay minm – i apersoi lo mouvman, i mars si bann marmay konmsa i kri :
« Zot la pa antandi, la di azot : sap azot ! fil ! roul ! sort azot tèrla ! alé zoué ! Dégaz vitman ankontrèr !1 ousansa… »
Pasito la di sa, tout marmay la fané.
– Comment (lo fanm zorèy, lo zyé bèl minm koman dé line o-plin si lo ti fanm kréol) comment faîtes-vous donc, Fifine, pour avoir une telle autorité ? Toute menue que vous êtes ?
– La-dan, la pa kestion lotorité, la-dan ! Madanm Baltazar ! Sa zis in kestion lo kozé ! La pa kestion ti, gro. Sa in kestion bien di : « dégagez » an fransé i vé dir : sap azot, sort la. An kréol i vé dir aou : bour lo fèr, fé vitman, amiz pa. La, anplis, ou té parèy in moun té i vé porsi azot loin minm2 ».

I prétan-dir, apré-la, lerk la rant dan la klas, lo Madanm Baltazar la désid fé in léson « d’éveil ». I domann azot inn-dé kestion dési kosa la espasé, i di : « Allons, Tikok, raconte-nous tes impressions ! Dis-nous qu’est-ce qui t’a frappé, pendant la récréation ? »
Tikok sè pas dobout, la tranblad dési li, i di : « La pa moin la batay, Madanm ! Moin la pa tap personn, personn la pa tap amoin osi ! Sa zozèf Timaro la gingn lo kou, la. Lanklim la kounis ali. »
Lo diférans rant kréol èk fransé ? c’est frappant, n’est-ce pas ?

Christian Fontaine

Padport

Signaler un contenu

Inn modékri, inn ti lavi, inn komantèr ?


Témoignages - 82e année


+ Lus