Zistwar Tikok, par Christian Fontaine… zistwar an kréol dann Témoignages -87-

La Pantkot

13 séptanm 2025, sanm Christian Fontaine

Tikok té pa moien serv la mès tout-suit. Té falé li té antrinn avan : po servi a-gos lo prèt, promié débi, apréla, kan li noré fine fé rodaz, po servi a-droit. Té falé osi li té sa la kir, lo zédi matin, po li aprann lo latin. « Dominous koun toutouo… Amen diversitas pou fé koul lorom… aséfé koul la, fé koul pou li ! » (Anfin ! sé komnsa k’ Tikok té konpran lo latin !) Pandan tou-s’tan-la, dan la mès, Tikok té blizé rèt dann « Kèr », si in pti ban, po vèy lé zot zanfan-d’kèr pli kalifié travay.
Lo promié kou Tikok la serv la mès, té lo zour la Pantkot, li obli arpa ! I fo osi ! Zour-la, Tikok i sanz ali. Apréla, li kroiz son min, épi, ali ek tout zanfan-d’kèr, i sava dovan po rouv somin po lo prèt. Ariv dovan lotel, Aristid, lo servan a-droit, i sonn la klos : « Gline ! gline ! gline ! ». Epi lo prét i anvoy :
« Intro i koné bien ».
Ali ek Ti Aristid i réponn :
« Ad déoum kui létéfikat youvinntoutem méan ! »
Epila, lo prét i mont si lotel (anfin par dvan alors), li zoué-zoué ansanm in gro liv ek in voyaz riban an-ndan. Anminmtan, li margongn in lespés langaz. Tikok i konpran pa tro gransoz an-ndanla, mézanfin, ziskalèr, tout i roul apépré ron ! Lo mouvman i komans gaté kan lo prèt, apré lévanzil, i mont anlèr in lespès bastring a létaz, é kan li va komans anvoy son prédikasion, li di :
« Mes frères ! C’est la Pentecôte… Il y a eu des langues de feu sur la tête des Apôtres ! »
So « Pentecôte… les z’apôtres » la i rézonn dan légliz, i form léko dann Ranpar Rosplat. Séfé, kinm li séy bien akouté, Tikok i trap tout alanvèr. Li konpran sépa na domoun la parti vol « sapot ». Alors, dann son mazinasion, li oi in bann volèr i dsann la pant. Ariv anba, propriyétèr sapot, i pès azot, i trap son fizi, i langèt azot, i di « fe ».
Lèr-la, lo bann volèr i gingn lélan, i argrinp la “kot” an montan.
Tikok i mazine sa dan son tèt, dan son kèr, li fout rir, rir minm : « Ka ! Ka ! Ka ! Ka ! ». Li mazine bann boug la po désann la “pant” an bolid épi arbour anmontan dan la “kot” : « Ka ! Ka ! Ka ! »
Epila son mazinasion i sava, i sava, i sava minm, o vavang !
1. Konm ièr !…
Tikok, n’i koné, st’in marmay i inm batay. Dék i pèt in bagar, ali dann ta ! Kou-d’pié, kou-d’poin, kou-d’tèt i ronf ziska tan-k’ lo partnèr i kri tir ! Tikok an tout sort fason, té sort toultan vinkèr dan lafèr. Sé po sa, son band kamarad té rod touzour in moyin po fé batay ali…
Zistoman, n’in kou, lékol, navé in marmay étranz, in lespès Langlé-Morisien ke té apel Dzonn. Lété lo garson d’ Misié DEF ke té fé langlé po band gran lélèv Sizièm. Konm marmay-la lété blan, blan, blan – pli blan k’ koton – é konm son non lété « Dzonn DEF », band kréol Réyoné té avaz ali « zèf kasé mélanzé » !
Na in kou, konmsa, dan la kour rékréasion, Langlé-la i pas, é Tikok i kri po moukaté :
« Kout kout kout kadèt !… Ayayay ! Moin la pond in zèf ; zèf la kasé : la fé konm in zonn dèf mélanzé ek lo blan ! »
Langlé-la la dbout in kou, la gèt Tikok an plin dann zié, la di ali : « What did you say ? Repeat ! » (sa i vé dir an kréol : Kosa ou la di ? Répèt in kou, va !)
Kamarad, estèr, i antour, i di Tikok : « Totos ali don, Tikok ! Ti oi pa la po insilt atoué dan son langaz ? La di atoué : toué st’in pip ! »
Tikok, k’i konpran pa langlé, i pran sa po larzan kontan, li fons si lo boug, i larg ali in mayok dann né ! Langlé-la i perd pa la kart, i rolèv i fons si Tikok, i vir ali in lanvèr dann koin zorey ! Tikok i eskiv, mé li la pa sito vir la tèt ke lo marmay i armay ali in kar-d’min dann zié ! Konm Tikok i oi pi klèr – ek tout lo zéklèr ke li oi – Langlé i anprofit po arsout ali tanpirkipé !… Momandoné, Tikok i perd lékilib, i tonm atèr ! Son dé pti min si son tèt konm inn afèr li vé anpar l’kou, é li di « arèt » !
An-minm-tan ! Langlé, dobout, i gèt ali, mé apré-la, san di rien, li profèr pran son somin alé !… Tikok i arlèv ; li lé kami, sirtou k son band kamarad i ogard ali, zéné, san di arien non pli ! Tikok i sava robiné, i lav son figir. Apré-la, li sa kasièt. Rod ali i trouv pi !…

Landmin, lékol, Tikok i fé tout sort fason po pi bit si Langlé-la. Soman, konm fét’espré, kisa li oi promié ? Lo Langlé, laba é k’i, de loin, i fé ali sign ek lo doi, an-minm-tan i di : « Come here ! Come here !…Peace ! Peace ! » (Vien isi ! Vien isi !… La pé ! La pé !)
Lo Langlé, réelman, lé konm in boug i rod fé la pé ansanm Tikok. Soman, Tikok i konpran pa : li kroi i di ali : « Konm ièr ! Konm ièr… m’a fé pis atoué dan ton kilot ! » Alors, li mazine lo totosman li la gingné, li di an li-minm : “Kosa sa ? Konm ièr ? Ou lé pa fou, va ? ». Alors, li sé-d’ kouri kasièt !… I prétan-dir k’ dopi so tan-la, Tikok, a lékol, la tonm pli for an anglé k’an… kou-d’poin !

Christian Fontaine

Padport

Signaler un contenu

Inn modékri, inn ti lavi, inn komantèr ?


Témoignages - 82e année


+ Lus