Empêtré dans des guerres sans fin, Trump va-t-il accueillir Xi Jinping ?
22 juillet, parLe 14 mai, Trump était en visite en Chine. Il déclare publiquement : « Merci Xi Jinping pour cette faste réception. Je vous invite vous et votre (…)
Zistwar Tikok, par Christian Fontaine… zistwar an kréol dann Témoignages -58-
31 mai 2025, par

Misié Léon, Wistiti 1 , lavé in tiktak éksopré po amont marmay lékol. Daborinn, kayé-la, bann fami lavé poin po soplinn sanm li : marmay té i anserv preské pa ! Té i ékri kazimandir rienk si lardoiz èk tablo. Té pli fasil po éfasé. Eré osi po Wistiti, pars si direktèr, ousansa linspèktèr, té i bit dési lo travay Wistiti té i fé, ébin na lontan té fine anvoy ali fé son grimas Zardin Léta, laba !
Si in sans, banna i di – soman si in sans bien kalkilé – té zafèr itil té i mark si tablo. Li té i amont motèr loto, kirbit zernionm, koman té i fé in « relevé de terrain », koman i plant in pié-d’frui… tousala… Li té fé désin si tablo, té i mark lo non tout bann piès, apréla té i di banna arkopié dési lardoiz.
Marmay té i akout bien minm, sitèlman zot té fir konèt sa té i apèl « dynamo », « col de cygne », « sulfateuse ». Ariv zot kaz, na inn-dé té rod po aranz motèr, kirbit, rolvé térin, tousala… Tikok li, li antropan dann in « pépinière ». Ladan li té i mèt tout kalité pié-d'frui : fouyapin aou, letsi aou, zavoka aou, zoranz aou, mandarine aou, tout…
Gramoun Biganbé promié-tan té i agèt Tikok an-grinn, soman tèl li la gout promié mang grèf, li la komans respèk son garson, la di :
« Wa gingn fé in moun ansanm ou mon garson ! »
Kank marmay té fatigé, Wistiti té i di azot konmsa, i di : « Bon ! Tienbo in kou estèr ! Nous allons maintenant étudier ce que vous avez trouvé dans lo livre de la nature ! »
A ton manzé ! * Sa in zafér ankor, sa !
Wistiti té i larg kréol-fransé té i di konmsa : « Na tro liv i ékri ninport kosa ! Koué i pé fout anou la Loire i pran sours au Mont Gerbier des Joncs ? Que lo Mont Blanc porte des Neiges éternelles ! Ou encore que la renoncule lé ak ou lé somak* ? … Anon komans par konèt sak lé partou koté nou : lo livre naturel de la Réunion : lo rès n’a oir apré ! »
Tèl Wistiti té fine di sa, marmay té i trap zot soubik vakoi, té dévid tout si la tab : zanblon, zanbrozad, pokpok, gouyav !… Wistiti té pran lo frui, té i esplik. Apréla tout la bann té i tonm dédan, té i fé in parti. Ou’a domandé si bann zélèv té kontan !
N’ankor po kozé dési lamontraz Misié Léon. Démié kal la minm. N’a di, po fini, Misié Léon – ti zako fité* – té pli gabié dann « travo-pratik » olèrk dann « partisip-pasé-ée-éees ».
Saminm Tikok la pa perd tro son tan lékol ! Estèr zordi, alé mann ali « conjugue lo verbe travailler au futur » riskab li yabou arpa. Soman di ali fé in travay, fagot in nafèr po ou, li va konèt démerdé, pa « au futur » ankor : tou-d’suit po tou-d’suit minm.
Le 14 mai, Trump était en visite en Chine. Il déclare publiquement : « Merci Xi Jinping pour cette faste réception. Je vous invite vous et votre (…)
La Franss la fé moné-la, lo 26 désanm 1945 pou son bann koloni dann tan-la… sa téi vé dir koloni franssèz l’afrik (colonies françaises d’Afrique) (…)
In kozman pou la rout
Une alimentation saine reste hors de portée de milliards de personnes
« La Voix des Origines : Ces géants qui ont pensé l’Afrique unie »
Retrouver un niveau de financement proche de 80 millions d’euros
Archéologie : Un campement d’invaincus découvert
Création du Port Sec III
Relance du projet ferroviaire
Washington grand bénéficiaire d’une éventuelle dissolution de l’Union européenne
Na pwin lontan mi oi dann télé, in lanjin apré boulvèrs in kour lékol. Mi domann amwin pou kossa io fé sa, sirtou kan ou la bétone la kour-la na (…)
315 emplois supplémentaires en trois mois