Kabar deri, kabar ravaz...

13 juin 2008

Oté ! Justin, out kozman té gadianm. Oui ! Bann lespésialis la di Lafrik, arèt plant ravaz, po plant kakao, sé sa va sort azot dan la mizèr. Soman kakao i nouri pa demoun, é Lafrik lé touzour dan la mizèr. Akoz rienk kakao ? Anou osi.

Sat lé anlèr, i rod ral anou kari sou deri. Soman, mi gard si mon ti zil loséan Indien, mi voi po nou lé parèy. Kan lontan nou té plant ravaz, la di anou plant koton, kafé, kane. Rod akoz koméla la not lé salé. Demoun anlèr i profit demoun atèr. Navé in gran liv té di sa. Demoun i fé zesklav ansanm demoun ? Alala po manzé astèr, nou artonm pir k’avan.In gazon deri i riskab valoir shèr demin matin. Toultan nou gard Lafrik, nou kri lé mizèr. Soman, bann gran péi osi i komanss santi kosa i vé dir la mizèr. Là ba Lamérik, in tralé demoun i gingn pi ranbours zot krédi la kaz, na pi larzan po rakont zot rèv amérikin. Nou di nou lé ëropéin. Sa i sov pa nou. Nana bonpé i komanss kri pardon bondié, done in moné siouplé. Ala, dann télé, i mont anou bann pëp i sort dann shemin po di zot la fin. Malgré zot na poin la forss, zot nana asé la kolèr po vanzé. Goni vid i tienbo pa deboutt, é i fé lontan zot goni lé vid. Zot i travay, po gingn inn tiork. Lé normal zot i sort dann shemin po krié, po lité, po gingn la vi, po fé avanss zot zanfan, po pa mor ansanm la fin. E nou, kan not tour va arivé, kosa n’a fé ? nou sora mil pintad la po krié si la rï de Paris ?

Pokosa deri !

La di fé kabar deri. Alé koz ansanm la popïlasion. Fé bann gran diskour, po tay inn klé va rouv la port lestoma, va tir larlik la fin dési la Tèr. Oté, agard in ti grin deri dan inn loup ! Nou va kroir li reprézant rien, soman sé tout listoir nout manzé. Kan nou kraz nout gazon, nou kraz nout boul deri. Shinoi, zarab, malbar, kaf, yab, ziska zoréol, sinonsa zorèy branshé, i manz deri. Soman mounoir, ziska konbien nou lé paré po péyé ? Non, là sat i fo, sé planté. I fo nou artrouv nout tradision labitasion, èk tout sat i fo po songn le kor in moun. Ravaz la zamé ravaz nout lestoma. Kisa i vé pa manz maniok, sonz ? Si na pi rien, ziska rabato zot va manzé. Alors, planté. Tomat, zonion, lay, le tin, kotomili, shoushou, kaloupilé, mayi, brinzèl, zantak, ti poi, tout sat zot i pé planté, planté mounoir. N’inpé na la min vèrt. Ashèv ansèrv po ranpli zot panèl. Soman, kisa na la pasianss plant deri ? Zot va di amoin, oté lé bien fasil, si ging pi manz deri, alon manz mayi. Oté, demoun i manz pi mayi. Koméla, sé loto i manz mayi. Asé kass lé kui ! Astèr, sé depin hamburger, marmay i koné pa ri shofé. Demoun patatèr i manz pat zitalien. N’inpé i anval rienk luil stèk frit. D’ot i vé zot salad péi déor, siplétadié kontsézon. D’ot nana gran posh, la boush lé fin soman, i vé rienk bann bon produi po salon doré. Kisa i sar manz deri, mayi, astèr ? La pi la mod ?

La vi la rogomanté

Nana lontan moin la pa manz in bon kari bishik fré. Nana lontan mi espèr voir in gro rouz dan mon zasièt. Tanka morso le shoi shé mësië Boushé, mi préfèr pa gardé. Afors la vi lé shèr, nou lé oblizé manz sat lé bon marshé. Depin, pat, frit. E ankor, sa lé shèr osi. La viann, inn foi tanzantan dan la semèn. Sinonsa, brèd la kour, inn soss la mizèr. Dimansh, in gran fantézi vantar, aprésa manz la mizèr vayan ! Mi koz pa mon tousèl. Nana an poundiak, i pé koz kom moin mèm. Dawar, nana va rakont pir ankor. N’inpé La Rénion i viv pliske pov. Ogard bann gramoun la travay tout zot vi, po gingn in pansion na poin dantèl. D’ot i travay pa, i roul o Rémi. E sat i travay, i gingn pi. Zasièt i bèss mèm. Po rir, nou va dir, lé bon po lité kont la grèss. Mé anfinnkont, la pa sa. La vi la rogomanté, le pourkoi la pa bouzé. E le pëp rénioné i bouz pa ankor. Soman, le zour li gingn arpi roulé, le zour son marmay va kri la fin makdo li gingn pa péyé, le zour son loiyé i komans mal élevé, le zour li nora pi po manzé, i fodra li sort in kou dann shemin, po di li vé pi la vi rogomanté. Antouka, si batay pa, nou gingn arpa pèy deri là.

Babou B’Jalah


Signaler un contenu

Un message, un commentaire ?


Témoignages - 82e année


+ Lus