Oté Maxime !

3 août 2007

Selon l’œuvre de Jean-Sebastien Clain.

Entretien avec Expédite Cerneaux, fille de Maxime Laope

“Témoignages” : Expédite Cerneaux, ou sé la fiy de Maxime Laope. O festival Sakifo, li nana tout sa plas isi ?

- Oui, li nana tout sa plas, parske Sin-Lë lété inn vil shèr à son kër. Li lé né o Plate le 5 out 1922. an fèt, li la kité la rézion de Sin-Lë tré peti, vèr sink si zan, mé li lé resté atashé, parske navé tout sa famiy é son berso familial. Donk à shak foi li té di aou Sin-Lë, kartié troi lèt, sa son kartié. An fèt, li la pa bokou konï, mé li émé bien, santimantalman li té atashé à sèt androi. Donk, pou nou fèt son anivèrsèr an minm tank Sakifo, é à Sin-Lë, bin ! sé inn bone opportunité.

Mi voiyé dési inn foto, « bonne anniversaire Maxime. Merci pour Saint-Leu, pour Saint-Denis et pour La Réunion ».

- Sa sété à lokazion de son katrovin zan.

Selon ou kèl kotpar Maxime la aporté po la kiltir La Rénion ?

- Une part très importante. Nou minm o nivo familial par exanpl, mi vë dir aou lé évidan Maxime Laope té pa in lintélèktièl. Li noré pa pu mèt dé konsèp, inn téori si sa manièr d’èt é sa fason viv la kiltir. Mé li la réïsi a fèr pasé, parske li la touzour valorizé notaman le kréol, lé zistoir, lé kroiyanss, le mode de vie, lé zansèt, sé zorizine. Li lété le ti-fis in zesklav ke la viv labolision. Souvan dayèr nou téi frit anou ant nou, parske moin ke nana in ot cursus, li pansé ke li té le sèl a pouvoir rakonté, koman la pasé labolision, parske sa granmèr lavé di ali. Sa sété sï le vif. Moin té di ali na dé shoz dan lé liv, ke dé zistorien la trouvé, li lavé in pê de mal a konprann, li dizé zot i pé pa konèt sa, tandis moin ma granmèr la di amoin. Ma granmèr sé inn pèrsone, ke moin la pa konï, po moin, po nou la famiy, èl lé réel, èl lé vivant, parske sété inn tit fiy de trèz an, ke in zour, son destin la baskilé, èl la pasé de la servitude a la liberté, apré èl lé devnï saz-fam. El té mèt o monn demoun, é èl la mèt son ti-fis o monn, donk Maxime Laope a laz katrovin zan apëpré.

Sé fasinan se zistoir là ...

- Mon rèv de ma vi sé de pouvoir èt ékrivin, é d’ékrir son zistoir, ne serait-ce romancé, parske mi trouv ke listoir de Clotilde Balancourt lé vivan. I trouv ankor dé Balancourt a Sin-Lë. Po nou, Clotilde balancourt, sé pa in personaz istorik, sé inn persone vivant. Nou koné na d-zesklav la été libéré an 1848. mé po nou, èl na in non, in kor, èl nana inn désandans, donk èl la pri kor.

Ou di ou lé pa ékrivin, ou la kan minm ékri in liv dési la vi out papa ?

- Oui, se liv sé in lon zistoir. Moin la ékri le liv là avek Bernadette Guillot. Nou la servi, kom i di, de nègre a Maxime Laope po ékri sa vi. Nou la transkri sat li la di. E an fèt, li navé dépi lontan lidé d’ékrir sa vi. E li voulé i espass de son vivan. Parske li dizé, i ékri dé shoz dési bann shantèr, dési bann zartiss, mé kan lé mor. Li vë voir se liv kan li lé vivan. Donk, nou la mèt troi zan, sété in lon travay, moin la demandé konsèy, moin la fé relir, mé vréman po moin sé inn dé satisfaksion d’avoi pu ékrir son zistoir de son vivan, parske le liv la sort sinbolikman le dernié 20 désanm d’avan l’an 2000, an désanm 1999. Li la ï le tan voir son liv, parske li lé désédé apré an 2005.

Liv-là lé osi tré dokimanté, nana le bann tèks de Maxime Laope ?

- Sé sa ke lé zan i devré konèt, si zot i koné pa le liv. sé ke le liv, sé pa solman in rekëy ousa nana dé shanson. Nana inn parti, sé sa vi. Li rakont sa vi, li rakont son parkour, koman li la ariv a la shanson, kosa li la fé dan sa vi. Parske li la fé bokou de shoz, notaman du fèt ke li lété adolésan pandan la gèr, lé sirkonstans i fé ke li la angaz ali apré larivé le Léopard. Li la angaz ali, li la fé troi zan Madagascar. Lé zan de sa zénérasion lété peu sorti de La Réunion, é li la fé troi zan Madagascar. Sa la orianté dé shoz. Par exanpl, sa la nouri son fon de zistoir, son fon de kont. Li navé in sèrtin nonb de kont lété dan sa famiy, mé li lavé osi antandï dé shoz panadn sé troi zan Madagascar. O nivo mizikal, tousa, la inflïanss ali. E donk sa lé inportan. E sé tout sé shoz là, tout a lèr ou la demann amoin « kosa li la aporté po la kiltir La Rénion », sé ke, san di anou « marmay i fo èt kréol, i fo valoriz nout kiltir », ayant nouri anou èk tousa, ayant fé grandi anou èk tousa, nou la ariv a laz adult, san okin dout si le fèt nou lété kréol, nou lavé inn kiltir, ke nou lavé in lidantité, é ke sèt idantité là lété inskri dan loséan Indien.

Mintnan, kosa i rèss anou a fèr po prézerv se patrimoine, parske Maxime Laope sé in gran patrimoine po La Rénion ?

- Absoliman. Nou, nou la done anou pour mision de valorizé se patrimoine. Nou la fé lasosiasion maxime Laope po sa. Sé pour ke tout sé zëv kë li la konstrui dépi pli de sinkant an, i rèss kelk shoz, é ki kontinï. Nana in nafèr la mark amoin. Sé kan li fété son katrovin zan, é an minm tan sé adië o piblik, moin la vï ke dan inn soiré ki zoué ke du Maxime Laope, i pë fèr dansé in pèp. Ou pë pass inn soiré an dansan rienk sï du Maxime Laope. Tout bann shanson ke demoun la fine oublié détroi shanson ke lé de lui, e ke la bers zot anfanss. Zot i koné détroi standard, Madina, la rosée tombée, tousala, mé zot i koné pi “Touche pa mon zistoir”, “Compère le guêpe”, “Dann ti train longtemps”, ke tousa sé lé morso de Maxime. Sat nou vë sé fèr kontinié se zistoir là, é osi nou vé fèr le lien avek ozordi. Là mintnan, nou lé santré sèt ané otour dé plastisien, ke la travay otour de Maxime Laope. Plastisien de mintnan, grafè kom Jean Sébastien Clain, pint kom Charly Lesquelin, André Béton, koi zot la retenï de Maxime Laope ke zot la pétèt pa konï à l’apogée de son rayonnement de chanteur, mé na kelk shoz ke la mark azot dan son itinérèr.

Zot lasosiasion nana dé prozé, dé sïrpriz po le piblik La Rénion ?

- Oui, nou nana dë prozé. In prozé de kont, édité sé kont ke lé asé peu konï. Lé zan la oublié lé kont. Li lété pa le sèl dépozitèr dé kont popïlèr, mé li navé inn bone parti. E lé na détroi kont ke li la invanté. Donk, reprann sé kont là, nou koné pa ankor sou kèl form, mé o moin nou nana se prozé là, ke nou lé antrinn monté avek lasosiasion Ziskakan. E nou vé fèr osi inn Anthologie des œuvres complètes, é notaman réédité le bann vinil.

Kansa ?

- Le prozé lé ankor an gestation. I demann dabor de tou recueillir, de tou clarifier a ki i lé lé droi. Surtou dan le débi de sa karièr, lé droi lété pa in nafèr tré klèr. Donk, nana dé shoz i apartien o mézon de disk, i fo nou clarifie tousa, épi i fo nou gingn le subvention i va avek. Sora pa po mintnan, mé sé kelk shoz ki fo ke nou fé. Nou va fèr.

Propos recueillis par Babou B’Jalah


L’asosiasion Maxime Laope i tien in stand a l’antré du park 20 désanm zis avan la sèn Masalé.


Signaler un contenu

Un message, un commentaire ?


Témoignages - 82e année


+ Lus