1ère édition de la “Grammaire du créole réunionnais”

Tiktak la lang dan nout manièr kozé

21 mai 2004

Nana zétid an poundiak si la sintaks nout lang, si son fonolozi, si son vokabilèr, ala pou promié foi in ’Grammaire du créole réunionnais.’ In liv an fransé pou dékortik nout kozé. In liv pou sak i amont oubyin pou sak i étidi kréol. Mé osi in liv pou tout bann Rénioné, pou lansanm nout péï.

Dopi l’iniversité La Rénion la fénésans, bann shèrshèr i travay si bann sosiété kréol. Maurice épi Seychelles lavé déza zot gramèr tandi la not té komans zis avansé. Gillette Staudacher-Valliamée lavé kom profésèr lo gran gamèryin fransé André Martinet, épi èl la travay sanm dot parèy Pierre Cellier, Michel Carayol, Ginette Ramassamy... Son kestion, koman ékri inn gramèr pou nout lang dapré nout tradision kozé, é dapré la plas lo kréol nana dann nout sosiété.
La gramèr èl i done anou zordi, lé fé in manièr iniversitèr. Soman sé pa in gramèr i sort dapré bann tèks litérèr. Èl la tir son bann romark dann la boush domoun, dann la fason domoun la ganye la lang, solon zot manyèr kozé natirèl. Kan nou koz, ni pran pa konsians tout bann règ i diriz anou, sé sak èl la parti rodé.

Koman la lang i bat ?

Sa in liv konplé mé na son limit, solon Gillette, a partir i fo oir pli loin lo piblik lékol pou pans tout domoun. Èl i di aèl "favorable à la meilleure connaissance du fonctionnement du créole pour mieux aborder et comprendre le français". Sa lé kapital pou èl akoz : "si on se structure dans l’espace et dans le temps grâce au corps, la fonction structurante de la grammaire est aussi essentielle".
Parmi tout lé fason navé ékrir so gramèr, Gillette Staudacher-Valliamée la vouli in tèks toulmoun i ganye rant dodan. Poussa, dann komansman son liv, èl i amont bann nosion prinsipal si la lingouistik é si nout kiltir, épi èl i amont la manièr él la shoizi pou ékrir kréol. Na osi in diksionèr pou done lo sans sat i koné pa.
L’ékritir kréol la pa in problinm pou èl : "la coexistence de l’écrit n’a jamais entravé l’oral, cependant on sait les dangers qui pèsent sur une civilisation sans écriture". Èl i trouv "dommage que nous n’ayons pas porté nos efforts sur l’accès du plus grand nombre à l’écriture". Akoz "les professeurs de langues n’enseignent pas seulement la grammaire mais aussi la géographie, l’histoire, la culture d’une civilisation. Plus une communauté se connaît et se comprend, plus on a de chance d’un développement harmonieux".
Kosa i vé dir gramèr ? Koman la lang i bat ? Kèl fason in fraz kréol i tourne ? Kosa i ansèrv pou dévir lo sans in mo ? Ala dé-trwa kèstion ou va trouv la répons dan lo liv Gillette Staudacher-Valliamée. Inn "Grammaire du créole réunionnais", i fé lontan nou atann, é va nir pou toultan in liv kapital pou sak i kalkil la lang.

Eiffel


An plis ke sa

La "Grammaire du créole réunionnais" i tonm lo promié tit dann kolèksion "Lettres et Linguistique de la Bibliothèque Universitaire et Francophone, domaine océan Indien." Lo konsèy siantifik l’iniversité, lo CRESOI (Centre de recherche et d’étude des sociétés de l’océan Indien) èk lo SEDES la mét ansanm pou fé sort ali. Lotèr Gillette Staudacher-Valliamée i travay l’iniversité ousa èl i minn bann rosèrs dann linguistik zénéral é dann lang èk kiltir rézional.


Signaler un contenu

Un message, un commentaire ?


Témoignages - 82e année


+ Lus