Le PCR alerte sur les conséquences dramatiques d’un APE UE-Afoa ouvert aux services
8 juin, parCommuniqué du Parti communiste réunionnais
4 mé 2007

Inn nuit la pasé. Inn ot l’arivé. Troi Salaz, troi doi, troi roi.
La line té louksir grozié. Parlfèt, le ron té gran rouvèr. Le pèp la Maroni té là, fanm, zanfan, granmoun devan, tout té voulé voir lé troi marmay, sat té sar vèy dési le pèp maron, sat nora le kran fé sort dann gafourn tout in zistoir in pèp i viv sou galé.
Kania, Sipay èk Tani devan zot. Troi marmay Sin-Lui, « troi ti krim-a-zèl » noré di Madam Dou. Téi falé zot mèm té mèt la min dési la klé. Inn kart téi rouv la port la Maroni, in roiyom bann maron, èk tout sat la pa pri lèr èk labolision, porézon zot la viv san konèt leskavaz té fini, san maziné in noir in moun. Dépi lontan té sobatkoz si la kot dési in zistoir inposib konmsala, in roiyom maron noré tienbo, kisoi apré Sarda, kisof la sort la koloni, kinm ankor zordi. Demoun la préfèr mèt lord dann in soidizan koméraz san lortograf. La pass konm sa mèm.
Navé zis in kart, Bibik lavé trouvé dann inn mal in kapitèn la konpani. Li noré done Grankot. Li mèm, tourmanté èk le zistoir li antann. In roiyom maron pri dann kap ? Kinm pa po lor, li té mazine rouv somin po bann lespèr. Dékouv le kouvèrt marmit-là. Soman, rodé pardsi rodé, Grankot lavé zamé trouvé son tour. Li la fine par bord son kart dan son shanm. Ziska Sipay i mèt la min dési.
I di in zour, nana lontan, lavé mèt la min dési in noir dann delo Granbasin. Li té po pésé po son fami. Banna la zigil ali, ziska i tir le vèr. Li la pa larg son bann, son fami, son zanfan, téi dor zis anlèr dann kap. Soman li la désine in somin, po rant dann la Maroni. La pa sov ali. Bann shasèr-maron l’ashèv palank ali dann lot robor la vi, épisa zèt son kor o vavang. Lérèr ! Bann shasèr-maron, tout in détashman, la vavangé, dan tout Bourbon. Vap si vap, tangèn si tangèn, zot la niabou forss la raz po done tangaz dir, dési tout kan maron, tanpir ki pé. Zot noré espéré tir in solision. Soman, pèrsone la niabou rouv la port Fetsy lavé trouvé. Soman, dépi la mor Fetsy, pèrsone la niabou sort dann grot là.
Marmay l’arivé. Le kabar i rouv. Hénel i larg son kabary :
« Zangoun ! Zordi lèr l’arivé. Odrémié té in ot po kozé. Zistoir-là, nout zistoir, la pa moin la fé. Mi di devan nout bann zanar, nout zansèt, nout granmoun, devan Fetsy. Azot la fé. Azot la mèt ansanm po mandar lespoir, po fé rèv anou, po protèz nout vi. Dépi lontan nou la kamouf anou, nout nasion, nout liberté maroné, nout kiltir, po sov nout vi. Kosa Fetsy lavé di anou : ‘si mi mor, zot i mor ansanm ; si zot i vienbou sort dann kré roiyom-là, demoun lib va kaoukoun tout nout rass. Soman, somanké, si le plan i kal droit, nora troi zèn roi va v‘nir rouv la port, é zot va trouv respé èk lamour bann bourboné’. Oté zordi, dawar li mèm i anvoy po nou lé troi zèn roi »
Hénel i kal in kou. Li arpran èk in voi pli for ankor :
« Zangoun ! Ti lanp ti lanp, banna la monté. Sigidèr la lir kozman bann doi, sikily la di : rouv somin, angant la line po féklèr santié, mèt deboi dann fé, apropr lanbane èk in fig garni ».
« Janbèk ! Mi fonnkèr. Nior pa zanbèk dann mo. Zamé-rant dann salon la Maroni, alé ! rant, sat na le kor. Le boukan le roi Fetsy lé bordé dann ron. Dawar lé ak po la boush. I fo zot i amont anou, zot mèm, va fé sort anou dann vavangaz le tan. La niro anou, mi di azot. Falé zot té débouz zavan. Si zot la gingn pass dann kré kap maron Fetsy la rouvèr, zot va fé sort anou dann loubli. Marmay, si zot la fé koz zot kèr, zot sora nout lanspèk, nout gardien, ziskalèr sora zanar, konm Lo Rwa. Janbèk ! Ala lontan nout lam lé an lariaz, anmaré dann kap, kondané po toultan. Lontan lontan, nou la tant rouv somin, po fénèt fanal dann pilon nout zistoir. Lèr inn la done anou èk son kart, fetsy nout premié roi lavé komann viv dann trou. Ziska son dernié souf, nou la viv dann kré kap là. Soman koman mazine zanar, si i mèt pa nout fasana anlèr montane-là ? Azot marmay, va done anou somin rouvèr po ar’santi la tèr nout zansèt. Manzé po gingn la fors, pran lèr èk lamizman, ziska v’ariv lèr zot v’amont anou zot kapab, v’amont anou nout somin »
(la suitt la somèn proshèn...)
Vokabilèr
Done tangaz : s’activer, frapper.
Gafourn : trou, coin perdu.
Janbèk : comme kriké kraké, que l’on disait avant les contes.
Kabary : joute oratoire malgache. L’auteur laisse supposer que ses personnages marrons soient d’origine malgache, et par ce fait, ils pratiquent les rites de la terre rouge, dont la prise de parole, coordonnée même chez les vazimba, ethnie originelle, autochtone, de Madagascar.
Kaoukoun : tuer.
Konpani (la) : la Compagnie des Indes.
Lanbane : natte.
Lariaz : le frein.
Louksir, louksiré : regarder.
Mandar, mandaré : tresser.
Palank, palanké : chavirer.
Sigidèr : sorsier.
Sikily : livre de l’écriture de la main, des doigts. Ce serait le livre premier selon Xhi et M’aa, artistes malgaches.
Tangèn : colère.
Vavangé : errer.
Vap si vap : rapidement.
Zanbèk : synonyme de kal. Croche-pied.
Zangoun : l’assemblée.
Zèt o vavang : se débarrasser de, jeter aux ordures.
Communiqué du Parti communiste réunionnais
Mézami mi koné pa si étan pti marmaye zot l’avé la shanss an avoir dann zot lanvironeman in vyé méssyé otroman in vyé madam téi gate azot dizon (…)
In kozman pou la rout
APE UE-AfOA : une ouverture aux services qui peut ruiner La Réunion
APE UE-AfOA : une ouverture aux services qui peut ruiner La Réunion
Aujourd’hui aux Comores : 40e Conseil des ministres de la Commission de l’Océan Indien
Au lieu de reproduire la France, les Réunionnais devraient s’inspirer de Madagascar
Retour sur le séminaire organisé par la Section PCR de Saint-Denis
Conséquence de la crise et de la pénurie de logements sociaux
Condoléances du Parti Communiste Réunionnais
Face aux difficultés de trésorerie à cause des retards de paiement
À la veille de la manifestation organisée par des élus devant la préfecture