IV – Késtyon : La tèr i pé nouri son popilasyon par la permakultur ?

« Nou lété bann jenn kanpagnar idéalis. Nou l’avé zamé vizit in fèrm an pèrmakultur avanni rant plantèr. »-In kozman lo dé l’antropronèr.

Pou komansé Perrine avèk Charles i instal azot konm agrikiltèr pou z’ot zanfan. Perrine lété jurist internasyonal é èl té i travay dann l’ Azi ; Charles, pou son par, li té i fé lo métyé d’ékrivin é li téi vizit lo mond konm navigatèr. Inn é l’ot la désid fé in formasyont konm psikotérapeut avann désid travay konm péizan… pou rotrouv la konéksyon avèk la natir. Ziska zordi zot i ri ankor kan zot i pans lo komansman : téi mète gan an plastik pou évit toush la tèr. Zordi èl i fé son pain avèk lo mèm mikro-organis èl i donn la tèr pou manjé é pou angrès aèl. Lo dé promyé z’ané té dir : lo koupl la dépans tout son z’ékonomi é pou trouv la solisyon zot té i rod, zot la roport azot dsi bann z’anglo-sakson. Perrine la parti dann l’amérik (la Californie) é èl la mèm parti Cuba.

Kan èl i rovien, èl la fini ramas in bonpé téknik an Frans i koné pa é sa lé apliké, koméla, dann z’ot fèrm. Sa i pèrmète goumant la prodiksyon par in bonpé d’foi. Malgré ké zot la poin in bonpé la tèr. Sak i krétik l’agrikiltir biolozik lé mal parti avèk zot.

Késtyon pozé zot i poz : lé posib sansa lé pa posib donn manjé lo mond antyé san ansèrv l‘angré avèk bann produi shimik, bann péstisd é tout lo tintouin ?

Késtyon-la, sa i rovien toultan. Zot la asosyé avèk l’INRA - nstiti nasyonal la roshèrch dann l’agrikiltir - épi avèk l’ékol Agro Paris Tech. In l’idé bien sinp : mézir an kantité tout sak i rant épi i sort dann mil mèt karé solman konbien z’èr d’travay ? Kel kalité z’outiy i ansèrv ? Konbien zot i kout ? Kèl kalité l’angré natirèl zot i ansèrv ? Pou finir konbien lo frui é konbien légime i produit dann karo la tèr-la ?
Dsi lo mil mète karé zot la travay mil kat san z’èr d’tan pou tir 32000 € konm shif d’afèr. Mèm si l’ané té pa tro favorab. Apré an avoir kalkil tout lo l’ingényèr i ékri :

Mèm apré in ané pa tro bon, avèk demoun la poin bonpé l’éspèryans pou kiltiv légime lé posib an avoir in rovni konm lo smic. Dann in fèrm tradisyonèl i pé an avoir lo mèm rovni dsi mil mète karé ké dsi in éktar, dis mil mète karé par lo l’agrikiltir modèrn. Zot i parl si bann ti prodiktèr la vni blèm kan zot la konète sa. Donk i fo dis foi moins sipèrfisi dann la permakiltir san pétrol, san mashine agrikol, san produi shimik... Arzout èk sa lo rannman i goumant in ané dsi l’ot avèk l’éspèryans lo bann agrikiltèr.

V-Mil mète karé dann la permakultur égal dis mil mète karé dann l’agrikultur konvansyonèl.

Lo Ferm Bek Hallouin i anploye uit z’ouvriyé pèrmanan prodiksyon, roshèrch, formasyon : tout demoun lé polivalan. Lé konm in vré rish moush a myèl. Arzout èk sa bann éstazyèr apré fé la formasyon. Pars banna i vé fé pass z’ot savoir épi évite lé z’ot fé lo mèm z’érèrké zot.

In pti pé partou, dann la vil konm dann la kanpagn bann mikro-fèrm konmsa lé posib monté. Charles i di pou son par : li pans demoun va vni travay dann la kanpagn tan parsyèl si i fo, pars lé posib lans aou la dan san kapital près zordi pou domin. Li pans lé posib mont in milyon mikro-fèrm konmsa dan La frans donk in milyonn travayèr an plis.

Pou l’inzényèr Sacha Guégan mil mète karé an maréshaz lé posib kré in anploi pèrmanan. Métyé-la lé dir mé i viv zour apré zour dann la boté la natir i antour aou.
In rapor dsi lo l’agro-ékolozi épi lo droi manzé prézanté dovan lo konsèy bann droi dé l’om la-ba Genève i aprouv : lo l’agro-ékolozi si li lé souténi konm k’i fo i pé miltipliy par dé la prodiksyon alimantèr dann in péryod dizan. I pé osi diminyé bann shanjman dann lo klima épi soulaz la mizèr dann la kanpagn rotiré.

Rapor-la i domann bann péi pou amors in viraz an diréksyon l’agro-ékolozi. Konm sèl moiyin koni é fézab pou bann péi nouri la rogoumantasion la popilasyon épi aport la solisyon k’i fo pou bann problèm la polisyon, lo dérègloman dann klima épi la mizère. E lo mank manzé – i apèl sa in mové nitrisyon. San konté in méyèr santé pou dmoun dann bann péi i pratik in l’agrikiltir intansiv. Pars i pé pa anpèsh anou an avoir l’opinyon ké l’agrikiltir intansiv avèk son l’akonpagnman shimik i anpoizone lo konsomatèr, i polyé la tèr épi i fé d’tor la santé bann z’plantèr dopi in bonpé d’zané..
Konm di o kont : « Sak i plant bann péstisid i rékolt lo kansèr ! ». Na arienk bann finansyé lé gagnan dan tout lé ka. Mé sirman ké zot épi z’ot famiy I évit manj lo bann produi zot I invésti dodan. Pars zot i koné sa la pa bon pou z’ot santé épi la santé z’ot famiy.

NDLR – Si sa lé bon pou lé zot, akoz sré pa bon pou nou ? Akoz kontinyé anpoizone anou an aralan lo dyab par la ké ? Akoz pran lo risk k’i konkirans anou ziska ké ni mor la boush rouvèr ? Sa sé in loson pou nou osi é si nou na lo moiyin aprann koman i fé, la pa bézoinn i krash dsi nout shans !

(la fini)