Dann témoignages mardi, moin la lir in kominiké Lo Por-Rényon. Li té i port dsi lo bilan lo bann mouvman portyèr pou lo promyé sis moi l’ané 2015. Pou lo kominiké lé shoz i spass bien pars i pé lir dann lo kominiké bann zésprésyon konmsa : « bon score », « belles évolutions », « progression la plus forte »… Si zot i vé tout lé pou lo myé pou Lo Por konm pou l’ékonomi La Rényon. Bon pou sa mèm ! Mé alon poz nout vré késtyon a nou.

Plis siman inporté é moins siman fabriké :

Kan i anons l’inportasyon lo clinkèr épi lo gypse lé an rékil, mé kan i di l’inportasyon siman, sèt-la la goumant dis pour san. Donk pou moin, la prodiksyon siman, isi, la bésé, alé oir l’inportasyon la goumanté. Donk, pou moin, nou la rate l’okazion pou goumant nout prodiksyonn rishès dann in klima pli favorab. Plis l’inportasyon, moins dé rishès kréé shé nou.

Mèm dosik i san lo kou pasé !

Kan i di lo mouvman dsi do sik la diminyé pou 56.200 tone pou moin sa la pa in bon nouvèl. Pars lo sik sé l’ésportasyon é sa na moins promyé somès 2015.

Bann zénèrzi fosil : bann vré védète !

Astèr, kan i di lo mouvman dsi lo sharbon, dsi luil lourd, dsi lo gazoual la goumanté, sanm pou moin i tiliz plis bann l’énèrji fosil é i rate lo l’okazion pou travay avèk bann z’énèrji ronouvlab donk sa la pa in bien pou lo péi. Arzout ankor èk sa la prodiksyon lo gaz avèk éfé d’sèr li ogmant é sa la pa bon pou la santé bann rényoné… pou sak na l’asm é d’ot maladi poumon.
Ala mon késtyon : té posib, té pa posib fé otroman ? Pou moin oui, si l’avé pa shoizi lo sistèm z’ot la shoizi. Akoz la pa fors in pé dsi l’énèrji éolienne, dsi l’ésploitasyon lo biomass, dsi l’énèrji la mèr é tout sak ni koné, si l’avé shoizi préférablemen lo durab, lo ronouvlab plito ké lo non-dirab é lo non-ronouvlab, par l’fète lo fosil nora pa été nésésèr fé tout z’ésportasion-la.

Lo trafik loto.

Kan i di lo trafik roulyé la goumant 21 % avèk 16.827 véikil konté. Dabor mi pans sa va fé ankor in pé plis l’anboutéyaz pars shomin lé pa fé pou amorti in sirkilasyon konmsa. Avèk sa mi pans tout suit la polisyon an plis pars bann loto la, sa la pa élèktrik, la pa a idrojène, la pa solèr non pli. I marsh pa galman avèk l’èr konprimé. Donk kalkil in pé lo gaz karbonik kan sa i sa travay poumon kréol ! Zot va oir si sa lébon pou nou.

Bann séréal an poundyak.

Aprésa i anparl ankor +34 % pou bann séréal. Bann séréal ké ni plant pa isi, mayé konm nou lé dann in sistèm lé pa bien fé pou nou. An plis ké sa, vi ké lé dan l’èr di tan, kèl sar lo poi bann z’inportasyon dsi l’izine k’i tourn isi La Rényon. Mi pans sa ankor in manyèr pou rann nout prodiksyon pli frazil.

Dann tan té i vé galiz bann z’inportasyon par bann z’ésportasion.

Alor si la solisyon sé opir k’i sava, d’goumant bann z’inportasyon é raz la pint bann z’ésportasion. Si sak mi di lé vré, i afébli nout prodiksion intèryèr é i ranfors nout l’inportasyon. Pou moin ni sava pa dann sans nout dévlopman réèl mé ni sava dann sans kontrèr é in pé i di : « La p’asé, mète ankor ! ». Alé oir avan, dann tan la koloni bann kapitalis kolonyal té i ésèy ésport mèm kantité ké nou téi inport, fèd’manyèr ké l’inportasyon épi l’ésportasion i galiz inn avèk l’ot… La prèv dann tan komansman la départmantalizasyon :. 300000 tone inporté, 300000 tone ésporté !

L’èrla mi domann amoin ousa ni sava konmsa ? Dann sans in vré dévlopman profitab pou nout popilasyon é pou donn travay bann rényoné ? Mi dout, si par dsi lo marshé i fé vnir bann min d’èv i sort déor, pou bien manipil bann produi l’inportasyon, é bin pou moin nout poi lé o fé.

NB Sa sé in réaksyon a sho, mi pans i fodré ankor suiv la tras bann produi solon sak zot i lé vréman dsi lo poinn vizé lo dézékilib rant bann z’inportasion é bann z’ésportasion épi la kréasyon bann rishès é l’inportasyon lo bann rishès. Mi pans ni pé pa s’anpas in l’analiz bien pointi par raport in n’afèr konmsa.