Samdi 16 mé, dann in séminèr parti kominis la roganizé moin l’a gingn l’okazion épi l’onèr okip mon tann parol pou anparl l’otosifizans pou lo késtyonn manjé pou nout péi. Moin la gingn l’okazion dir in n’afèr k’i étone amoin touzour sé ké la baz nout manjé, dann in péi agrikol konm nou, sé lo ri alé oir ni plant pa in sèl pyé plantasyon la. Moin la di osi, dann lo pasé nou l’avé gingn plant de ri é ké nout tèr lé pa dékalifyé pou la kiltir d’ ri, in gayar plantasyon konmsa. Na dé-troi zour in bon kamarad la anvoy pou moin in nouvèl konm de koi bann shinoi i sort fabrik in ri kroizé mirak pou son rannman é anplis dé sa sé pa in ri OGM. M’a anparl de sa san tardé… Zordi, mi vé prézant bann léktèr Témoignaz plizyèr bout in l’artik in l’ékspèr l’agrikiltir l’afrik la ékri : li apèl Amadou Baldé, é li anparl la kiltir do ri SRI pou vanj kont lo dérègleman klimatik dann in réjyon i apèl Lo Fatick : mi pans sa i doi fé travay nout tèt, l’èr z’afèr la i doi intérès épi inkyète tout demoun vi lo bann konsékans sa i pé an avoir.

In tèr dégradé, la vni pov avèk lo salé, épi la séshrès

Dopi bann z’ané 1970, dann réjyon-la, klima la shanj in bonpé : la plui la tonm moins, lo salé épi asidé la rant partou épi la gate la tèr, sak lé bon pou planté. Pou kosa in n’afèr konmsa l’arivé ? Pars la foré la diminyé, l’évaporasyon la goumanté, épi de lo soumak la rant dann bann nap fréatik par rapor la mèr la pa loin é lo térin lé plito plate.,. Bann ékosistèm la vni pli frajil é sa la donn in mové konsékans dsi l’agrikiltir sirtou pou la plantasyon d’ri é la rann bann plantèr épi la popilasyon an zénéral pli pov.. Pou fèr fas, té i falél’Eta téi trouv in bon répons éfikas kont lo dérègloman klimatik. Té i falé osi in shanjman dann la mantalité, dann bann téknik dann la manyèr fèr, dopi an o ziska an ba dann la sosyété, dopi lo nivo d’an o, ziska lo nivo lokal.

In bon kontrol dolo avèk lo PAPIL (Plan pou in pti l’irigasyon lokal)

Lo PAPIL i intervien dann la réjyonn Fatick dopi 2006, son poinnvizé sé pou rékipèr bann tèr salé épi protèj la tèr kan li lé ménasé par dolo salé. Lo plan i viz osi pou ède demoun pou mète z’ot tèr an valèr. Epi i tienbo kont bann zéspèryans la améné dann lo pasé.

Lo PAPIL la konstrui o moins in dizène baraj pou rékipèr 2000éktar bann la tèr salé.

Pou ardonn la valèr lo bann tèr, é pou shanj manyèr, demoun la désid ... plant do ri suivan lo métod SRI.(sistèm pou in prodiksyon do ri intansif)

Kosa i lé lo SRI ?

Promyé foi la fé sa, sé dann Madégaskar, in prèt zézuite té i apèl Henri DE LAULANIE la trouv so métod-la in pé o azar dann l’ané 1983/1984. Koman sa l’arivé ? Li té apré travay avèk son bannn z’étidyan. Lé séshrès épi la plui k’la ariv an rotar l’amenn azot a ropik in ri avèk in sèl brin épi tré pé d’fèy é zot la plant sa dann in bann ti po in pé loin-loin. Zot té i pans la rékol té fouti ! alé oir lo bann lan la dévlop pli vite ké d(abitid, é lo bann touf la donnnziska vin zépi par touf.

L’ané d’apré zot la rokomans parèy mé so foi isi avèk bann pla pli jenn(uit, ds, douz zour olèrk kinz. Lo rézilta té ankor pli for : lo nonm zépiy rant soisant a katrovin mèm si l’avé près poin lo la plui.. Donk lo nonm zépiy i goumant firamézir i plant lo pyé pli jenn. Aprésa, lo prèt i kontinyé son bann roshèrch pou rod lo fason lo pli éfikas pou plant de ri : sé sa k’i apèl lo SRI ou sinonsa lo sari (systèm agro ékolojik pou rizikultur intansif). Lo Sari i pèrmèt in rannman ziska 20 tone par éktar alé oir bann péizan pov malgash té i fé arienk dé tone par éktar.

In révolution dann la kultur de ri dann Lo Fatick avèk bon rézilta

Lo SRI, konm in nouvo téknik pou la prodiksyonn ri, i donn l’okazyon pou désèrtèn démonstrasyon dann bann ti réjyon lo Fatick. Avèk bann karo témoin pou l’ansien métod épi la nouvèl métod.

Sa i amontr lo SRI ou sinonsa lo Sari la fé goumant la prodiksyon rant 50 é ziska 100 % avèk in diminisyon pou la kantité d’lo k’i ansèrv, in diminisyon lo bann somans épi lo l’angré itilizé ; in plantèr dann l’androi k’i apèl A. Gueye i di : « Nou la touzour pansé lo l’inondasyon pou toultan, lo bann l’angré shimik(…) té nésésèr pou produi do ri. Ala ké lo nouvo téknik i vien pou fé aprouv anou ké lé posib fé do ri san tiliz l’angré shimik mé ké an plskésa, i pé miltipliy la prodiksyon par 2 sansa plis ankor. ».

Lasours : AGRIDAPE | volume 29 n°1 | Avril 2013